Фитоэстроген

Phytoestrogens (english)
Фитоэстрогены (ру́сский)

Эстрогены үүрэг гүйцэтгэх

Ургамлын гаралтай эстроген – УГЭ

Оршил:

Ургамлын гаралтай эстроген буюу эмэгтэйлэг даавар нь яг өөрийн төрөлхи буюу эхээс заяасан эстроген шиг үйлдэл үзүүлэх боловч хүч чадал /тэнхээ/ нь өөрийн эстрогентэй харьцуулахад 1000 дахин бага буюу маш сул үйлдэлтэй.

Эстрогены хомсдол /ЭХ/-ын үед ургамлын гаралтай эстроген нь сул боловч эстроген маягийн үйлдэл үзүүлнэ. Өөрөөр хэлвэл, дутагдаж байгаа эстрогенийг бага ч болов сэлбэж байдаг гэсэн үг. Харин эстрогены илүүдлийн үед ургамлын гаралтай эстроген нь эстроген хүлээн авагчийн орон зайг эзэлж, нэгэнт үүссэн илүүдэл эстрогены гаж буюу хортой нөлөөг саармагжуулна. Өөрөөр хэлвэл, ургамлын гаралтай эстроген нь эстрогеныг дэмжих мөн түүнчлэн эстрогеныг боймлох үйлдэл үзүүлнэ. (эстрогенные и антиэстрогенные эффекты)

Хэрвээ фитоэстроген нь эстроген хүлээн авагчийн орон зайг эзлэхгүй бол энэ орон зайг эксеноэстроген эзэлдэг аж. Энэ нь илүү хор нөлөө үзүүлнэ.

Ийм учраас фитоэстроген нь ЭД, ЭХ-ын үед хоюуланд нь эерэг зохицуулагчийн үүрэг гүйцэтгэнэ. Миний ойлгосноор “байгалийн модулятор” гэсэн үг. Ийм учраас фитоэстроген ихтэй хоол хүнс хэрэглэдэг хүмүүсийн дунд даавраас хамааралтай өвчлөл /сарын юм алдагдах, хөх, түрүү булчирхай, умайн хорт хавдар, ЗСӨ, ясны сийрэгжилт гэх мэт/ хамгийн бага байдаг гэсэн судалгаа бий.

Ургамлын гаралтай эстроген нь өөрөө хүчтэй нөлөө үзүүлэхгүй ч эксенодаавар /химийн нэгдэл, хиймэл бүтээгдэхүүн/-ыг очих газаргүй болгодог сайн талтай. Энэ нь бидэнд маш чухал.  Бид өнөөдөр 100 эсвэл хэдэн мянган жилийн өмнө байгаагүй тийм их хэмжээний эксенодааврын үед амьдарч бна. Ургамлын гаралтай эстроген хэрэглэснээр цэвэрших үед ясны нягтрал сайн, цэвэршилтийн зовуурь сул, хөхний хорт хавдарын тохиолдол маш бага байдгийг эрдэмтэд тогтоосон.

Ургамлын гаралтай эстроген нь эксеноэстрогеныг бодвол хэрэглэсэнээс хойш хэдэн хоногийн дотор л биеэс гадагшладаг аж. Энэ бол маш сайн тал юм.

Ургамлын гаралтай эстрогенийг зөв сайн шингээхийн тулд бидний ходоод гэдэсний өнгөр сайн байх хэрэгтэй. Үүний тулд кимчи, тараг, ингэний хоормог зэрэг исгэсэн хоол хүнсийг өргөнөөр хэрэглэж байвал зохино.

 Actions:   Эмзүйн үйлдэл: Ургамлын гаралтай эстроген нь даавраас хамааралтай хорт хавдар (хөх, өндгөвч, умай, түрүү булчирхай)-ын эрсдлийг бууруулах,

5-альфа редактес энземыг боймлох

эстрогеныг дэмжих мөн түүнчлэн эстрогеныг боймлох,

андрогеныг сул буюу аядуу зөөлөн бууруулах /слабые антиандрогены: батга шовил, үс халзрах, эрчүүдийн үрийн тоо хэмжээг бууруулах/,

шарх аниулах, нян, вирус устгах, зүрх хамгаалах, үл исэлдүүлэх, насжилттай холбоотой эстрогены дутагдлыг нөхөх,

нөхөн үржихүйн үйл явц, сарын юм зохицуулах,

дааврын тэнцвэрийг хангах,

элэгэнд үүсдэг глобулин хэмээх уураг (энэхүү глобулин нь бэлгийн стероидийг холбож өгөх үүрэгтэй)-ыг дэмжих,

цусны эргэлтийг сайжруулах, судасны уян хатан чанарыг сайжруулах, цусанд нөж үүсэхийг багасгах,

уургийн нийлэгжилтийг дэмжих (булчингийн овор хэмжээг нэмэгдүүлэх, хөх томоруулах) эмийн үндсэн үйлдэлтэй.

Өдөрт 10мг шар буурцагны изофлавон хэрэглэвэл уг өвчний эрсдэл 16%-иар буурдаг аж. Ялангуяа цэвэршилтийн насныханд илүү эерэг үр дүнтэй байжээ. Сонирхуулахад, барууны орнуудад Азийн орнуудыг бодвол өдөрт нэг хүрэхгүй мг буюу маш бага ФЭ хэрэглэдэг аж.

Солонгосчууд, япончуудад өдрийн хоолонд 2 унций буюу 60г шар буурцаг идүүлэхэд нэг сарын дараа түрүү булчирхайны хорт хавдарын үзүүлэлт – ПСА 13%-иар буурсан бна. (Простатический специфический антиген (ПСА — опухолевый маркёр)

Ургамлын гаралтай эстрогены шим тус, эмчилгээний хэрэглээ:

  • Дааврын өөрчлөлт
  • Ясны сийрэгжилт
  • Хорт хавдар (хөх, түрүү булчирхай, умай)
  • Зүрхний цусан хангамжийн дутмагшил
  • Цэвэршилтийн зовуурь
  • Сарын юм алдагдах
  • ЗСӨ
  • Ясны сийрэгжилт зэрэг болой.

Preparation and Dosage:         Хэрэглэх арга: 

Эрдэмтэд өдөрт 3 хүртэл порц шар буурцаг идэхийг зөвлөдөг. Өөрөөр хэлвэл, 1 порц гэдэг 1 аяга шар буурцагны сүү эсвэл ½ аяга шар буурцагны шош эсвэл 1/3 аяга шар бууцагны тофу.   

ФЭ-ны стандартын өдрийн тун хэмжээ: 40-80мг. Өдрийн хэрэглэх дээд хэмжээ: 100мг.

Болж өгвөл зайлсхийх эсвэл бага хэрэглэх зүйлс:

Ургамлын гаралтай эстроген хүүхэд, жирэмсэн үед зохимжгүй. Харшил өгөх магадлалтай. Шар буурцаг ихээр хэрэглэвэл гүйлгэх, өтгөн хатах, эрчүүдийн бэлгийн чалх сулрах,  шодойны хөвчрөлт муудах (онолын хувьд) магадлалтай. Хэмжээ, дамжаа баримтлана.

Жирэмсэлтийн үед ургамлын гаралтай эстроген ихээр хэрэглэвэл эрэгтэй хүүхдийн шодойны гажиг (penile defect or hypospadias) үүсэх магадлалтай гэж АНУ-ын Үндэсний номын сангийн судалгаа харуулсан бна.

Уух ургамлууд: 

Голдуу дараах төрлийн ургамлын гаралтай эстрогенууд байдаг. Үүнд:

 

Ургамлын  гаралтай эстрогены гол төлөөллүүд Тухайн төрлийн эстроген агуулдаг эмийн ургамал, хүнсний ногоо Тайлбар
Isoflavones Изофлавоны

 

 

Изофлавоны төрлүүд:

Биохайнин А, Дайдзеин

Формононетин

Генистеин

 

 

 

Голдуу вандуйны овгийн ургамал болох шар буурцаг /генистеин (genistein), даидзеин (daidzein)/, Түрэг шош,

Улаан буюу нугын, шошлойрхог, мөлхөө хошоонгор (4 төрөл бүгд байдаг, дээр нь куместрол),

Царгасны үр,

Чихэр өвсний үндэс (изофлавон глабридин),

Япон лидэр

Хунчир

Үхрийн нүдний үр жимс, Хатаасан үзэм

 

 

Нэг кг түүхий үхрийн нүдний үр жимсэнд 2,2мг, хатаасан үзэмэнд 1,8 мг изофлавон агуулагдана.

100г шар буурцагт 100-200мг ФЭ агуулагдана. Хятад, ӨА-ийн орнууд европчууд, америкчуудаас 10-20 дахин их изофлавон буюу шар буурцаг хэрэглэдэг аж.  Изофлавон  глабридиныг бага тун хэмжээгээр уувал хорт хавдрын эсийг дэмжих, их тунгаар уувал дарангуйлах үйлдэл үзүүлнэ.

Lignans

Лигнаны

 

Арвай, арвайн ногоон нахиа, улаан буудай, тэдгээрээр хийсэн шар айраг, виски,

 

Хошуу тариа,

Маалинга,

Гүнжидийн үр

Эдгээрт агуулагдах ФЭ нь өндөр биш бөгөөд барууны орнуудын хоолны жишгээр тооцож үзэхэд өдөрт 1-10 мг байна. биологинй үйлдэлийн хувьд лигнаны нь изофлавонтой адил төстэй.
Flavanoids

 

Голдуу шар улаан, ягаан, хар өнгийн жимсүүдэд бий. Флаванойдууд нь хүчтэй үл исэлдүүлэгч, үрэвсэл дарагч үйлдэлтэй.
Кумарины

 

Coumestrol  Куместаны Куместрол

 

Царгас, вандуй, байцаа, түүний овгийн ургамлууд, үрслүүлсэн улаан хошоонгор,
Индолы

хэмээх фитободис

Байцааны овгийн хүнсний ногоо: броколли, бөөрөнхий байцаа, цэцэгт байцаа, Индолы нь эстрогены нийлэгжилтэд сайнаар нөлөөлнө.   Индолы нь “I3C” и “DIM” хүнсний нэмэлт бүтээгдэхүүн хэлбэрээр байдаг. Эдгээр нь хөхний хорт хавдарт хэрэглэгдэнэ.
Фитоэстроген  ресвератрол (транс-3,5,4-три-гидроксистилбен) Улаан усан үзмийн үр жимс, Ресвератрол нь хорт хавдрын эсийг дарангуйлна.
Фитоэстроген 8-ренилнарингенин Зөрөгцэцэг, Шар айрагны үйлдвэрлэлд хэрэглэнэ.
Тритерпеноидные и стероидные сапонины

 

Диосгенин

 

 

Зэрлэг лууван

Зэрлэг амтат төмс

Зэлэн зангуу

 

Фитостеролы

Стероидные спирты

 

Бетта – ситостерол

Шар буурцаг

Улаан хошоонгор

Царгас

Вандуй

Зөрөгцэцэг

Мугваа

Япон дидэр

Хунчир

Чихэр өвс

Төлөгч өвс

Сонгино

Сармис

Цооргоно

Царван

Хошуу тариа

Хумсанцэцэг

Одой далдуу мод (serenoa repens)

Зохимжтой ба зохимжгүй ургамлын бүтээгдэхүүн

Эх үүсвэр

Тэмдэглэгээний утга

  • Ийм тэмдэг нь эмчилгээний өндөр үр дүнтэй бөгөөд эрдэм шинжилгээний туршилт, судалгаагаар нотлогдсон болохыг илэрхийлнэ.
  • Ийм тэмдэг нь хүний биед сайн нөлөөтэй гэдэг нь судалгаагаар нотлогдсон. Гэхдээ бүхэл ургамлын хувьд авч үзвэл 3 одтой бүтээгдэхүүнийг арай гүйцэхгүй аж.
  • Ийм тэмдэг нь эмчилгээ, шим тэжээлийн эерэг үр дүнтэй болохыг илэрхийлнэ. Голдуу ардын уламжлалт практикт олон зуун жилийн турш өргөн хэрэглэгддэг туршлагатай. Туршилтын амьтан дээр судлагдаж сайн нь тогтоогдсон. Өчигдрийн ардын эмчилгээнд хэрэглэдэг байсан эмийн ургамал өнөөдөр шинжлэх ухаанаар нотлогдсон эмчилгээ болдог гэдгийг санаандаа авбал зохино.
  • Ийм тэмдэг нь гаж нөлөө буюу зохимжгүй заалтыг илэрхийлнэ.
Zeergeniin tsomog - TSetsegt baitsaa - Fitoestrogyen - Estrogyenii uureg guitsetgeh Urgamliin garaltai estrogyen – UGE Orshil: Urgamliin garaltai estrogyen buyuu emegteileg daavar ni yag uuriin turulhi buyuu ehees zayaasan estrogyen shig uildel uzuuleh bolovch huch chadal /tenhee/ ni uuriin estrogyentei haritsuulahad 1000 dahin baga buyuu mash sul uildeltei. Estrogyenii homsdol /EH/-iin uyed urgamliin garaltai estrogyen ni sul bolovch estrogyen mayagiin uildel uzuulne. Uuruur helvel, dutagdaj baigaa estrogyeniig baga ch bolov selbej baidag gesen ug. Harin estrogyenii iluudliin uyed urgamliin garaltai estrogyen ni estrogyen huleen avagchiin oron zaig ezelj, negent uussen iluudel estrogyenii gaj buyuu hortoi nuluug saarmagjuulna. Uuruur helvel, urgamliin garaltai estrogyen ni estrogyeniig demjih mun tuunchlen estrogyeniig boimloh uildel uzuulne. (estrogyenniiye i antiestrogyenniiye effyektii) Hervee fitoestrogyen ni estrogyen huleen avagchiin oron zaig ezlehgui bol ene oron zaig eksyenoestrogyen ezeldeg aj. Ene ni iluu hor nuluu uzuulne. Iim uchraas fitoestrogyen ni ED, EH-iin uyed hoyuuland ni eyereg zohitsuulagchiin uureg guitsetgene. Minii oilgosnoor “baigaliin modulyator” gesen ug. Iim uchraas fitoestrogyen ihtei hool huns heregledeg humuusiin dund daavraas hamaaraltai uvchlul /sariin yum aldagdah, huh, turuu bulchirhai, umain hort havdar, ZSU, yasnii siiregjilt geh met/ hamgiin baga baidag gesen sudalgaa bii. Urgamliin garaltai estrogyen ni uuruu huchtei nuluu uzuulehgui ch eksyenodaavar /himiin negdel, hiimel buteegdehuun/-iig ochih gazargui bolgodog sain taltai. Ene ni bidend mash chuhal.  Bid unuudur 100 esvel heden myangan jiliin umnu baigaagui tiim ih hemjeenii eksyenodaavriin uyed amidarch bna. Urgamliin garaltai estrogyen hereglesneer tsevershih uyed yasnii nyagtral sain, tsevershiltiin zovuuri sul, huhnii hort havdariin tohioldol mash baga baidgiig erdemted togtooson. Urgamliin garaltai estrogyen ni eksyenoestrogyeniig bodvol hereglesenees hoish heden honogiin dotor l biyees gadagshladag aj. Ene bol mash sain tal yum. Urgamliin garaltai estrogyeniig zuv sain shingeehiin tuld bidnii hodood gedesnii ungur sain baih heregtei. Uunii tuld kimchi, tarag, ingenii hoormog zereg isgesen hool hunsiig urgunuur hereglej baival zohino.  Actions:   Emzuin uildel: Urgamliin garaltai estrogyen ni daavraas hamaaraltai hort havdar (huh, undguvch, umai, turuu bulchirhai)-iin ersdliig buuruulah, 5-alifa ryedaktyes enzyemiig boimloh estrogyeniig demjih mun tuunchlen estrogyeniig boimloh, androgyeniig sul buyuu ayaduu zuulun buuruulah /slabiiye antiandrogyenii: batga shovil, us halzrah, erchuudiin uriin too hemjeeg buuruulah/, sharh aniulah, nyan, virus ustgah, zurh hamgaalah, ul iselduuleh, nasjilttai holbootoi estrogyenii dutagdliig nuhuh, nuhun urjihuin uil yavts, sariin yum zohitsuulah, daavriin tentsveriig hangah, elegend uusdeg globulin hemeeh uurag (enehuu globulin ni belgiin styeroidiig holboj uguh uuregtei)-iig demjih, tsusnii ergeltiig saijruulah, sudasnii uyan hatan chanariig saijruulah, tsusand nuj uusehiig bagasgah, uurgiin niilegjiltiig demjih (bulchingiin ovor hemjeeg nemegduuleh, huh tomoruulah) emiin undsen uildeltei. Udurt 10mg shar buurtsagnii izoflavon hereglevel ug uvchnii ersdel 16%-iar buurdag aj. YAlanguyaa tsevershiltiin nasniihand iluu eyereg ur duntei baijee. Sonirhuulahad, baruunii ornuudad Aziin ornuudiig bodvol udurt neg hurehgui mg buyuu mash baga FE heregledeg aj. Solongoschuud, yaponchuudad udriin hoolond 2 untsii buyuu 60g shar buurtsag iduulehed neg sariin daraa turuu bulchirhainii hort havdariin uzuulelt – PSA 13%-iar buursan bna. (Prostatichyeskii spyetsifichyeskii antigyen (PSA — opuholyeviii markyor) Urgamliin garaltai estrogyenii shim tus, emchilgeenii hereglee: Daavriin uurchlult YAsnii siiregjilt Hort havdar (huh, turuu bulchirhai, umai) Zurhnii tsusan hangamjiin dutmagshil TSevershiltiin zovuuri Sariin yum aldagdah ZSU YAsnii siiregjilt zereg boloi. Preparation and Dosage:         Heregleh arga:  Erdemted udurt 3 hurtel ports shar buurtsag idehiig zuvludug. Uuruur helvel, 1 ports gedeg 1 ayaga shar buurtsagnii suu esvel ½ ayaga shar buurtsagnii shosh esvel 1/3 ayaga shar buutsagnii tofu.    FE-nii standartiin udriin tun hemjee: 40-80mg. Udriin heregleh deed hemjee: 100mg. Bolj ugvul zailshiih esvel baga heregleh zuils: Urgamliin garaltai estrogyen huuhed, jiremsen uyed zohimjgui. Harshil uguh magadlaltai. SHar buurtsag iheer hereglevel guilgeh, utgun hatah, erchuudiin belgiin chalh sulrah,  shodoinii huvchrult muudah (onoliin huvid) magadlaltai. Hemjee, damjaa barimtlana. Jiremseltiin uyed urgamliin garaltai estrogyen iheer hereglevel eregtei huuhdiin shodoinii gajig (penile defect or hypospadias) uuseh magadlaltai gej ANU-iin Undesnii nomiin sangiin sudalgaa haruulsan bna. Uuh urgamluud:  Golduu daraah turliin urgamliin garaltai estrogyenuud baidag. Uund:   Urgamliin  garaltai estrogyenii gol tuluulluud Tuhain turliin estrogyen aguuldag emiin urgamal, hunsnii nogoo Tailbar Isoflavones Izoflavonii     Izoflavonii turluud: Biohainin A, Daidzyein Formononyetin Gyenistyein       Golduu vanduinii ovgiin urgamal boloh shar buurtsag /gyenistyein (genistein), daidzyein (daidzein)/, Tureg shosh, Ulaan buyuu nugiin, shoshloirhog, mulhuu hoshoongor (4 turul bugd baidag, deer ni kumyestrol), TSargasnii ur, CHiher uvsnii undes (izoflavon glabridin), YApon lider Hunchir Uhriin nudnii ur jims, Hataasan uzem     Neg kg tuuhii uhriin nudnii ur jimsend 2,2mg, hataasan uzemend 1,8 mg izoflavon aguulagdana. 100g shar buurtsagt 100-200mg FE aguulagdana. Hyatad, UA-iin ornuud yevropchuud, amyerikchuudaas 10-20 dahin ih izoflavon buyuu shar buurtsag heregledeg aj.  Izoflavon  glabridiniig baga tun hemjeegeer uuval hort havdriin esiig demjih, ih tungaar uuval daranguilah uildel uzuulne. Lignans Lignanii   Arvai, arvain nogoon nahia, ulaan buudai, tedgeereer hiisen shar airag, viski,   Hoshuu taria, Maalinga, Gunjidiin ur Edgeert aguulagdah FE ni undur bish buguud baruunii ornuudiin hoolnii jishgeer tootsoj uzehed udurt 1-10 mg baina. biologini uildeliin huvid lignanii ni izoflavontoi adil tustei. Flavanoids   Golduu shar ulaan, yagaan, har ungiin jimsuuded bii. Flavanoiduud ni huchtei ul iselduulegch, urevsel daragch uildeltei. Kumarinii   Coumestrol  Kumyestanii Kumyestrol   TSargas, vandui, baitsaa, tuunii ovgiin urgamluud, ursluulsen ulaan hoshoongor, Indolii hemeeh fitobodis Baitsaanii ovgiin hunsnii nogoo: brokolli, buurunhii baitsaa, tsetsegt baitsaa, Indolii ni estrogyenii niilegjilted sainaar nuluulnu.   Indolii ni “I3C” i “DIM” hunsnii nemelt buteegdehuun helbereer baidag. Edgeer ni huhnii hort havdart hereglegdene. Fitoestrogyen  ryesvyeratrol (trans-3,5,4-tri-gidroksistilbyen) Ulaan usan uzmiin ur jims, Ryesvyeratrol ni hort havdriin esiig daranguilna. Fitoestrogyen 8-ryenilnaringyenin Zurugtsetseg, SHar airagnii uildverleld hereglene. Trityerpyenoidniiye i styeroidniiye saponinii   Diosgyenin     Zerleg luuvan Zerleg amtat tums Zelen zanguu   Fitostyerolii Styeroidniiye spirtii   Byetta – sitostyerol SHar buurtsag Ulaan hoshoongor TSargas Vandui Zurugtsetseg Mugvaa YApon dider Hunchir CHiher uvs Tulugch uvs Songino Sarmis TSoorgono TSarvan Hoshuu taria Humsantsetseg Odoi dalduu mod (serenoa repens) - Altangagnuuriin undes - Altangagnuuriin tsomog - Altantovch - Altantsegtsuuhei - Arvai - Arvain nogoon nahia - Buurunhii baitsaa - Vandui - Ganga - Gunjid - Durvulsun mugez /ryegombo/ - Zadi - Zelen zanguu - Zerleg hahuuna - Ih zuliin tsomog - Ih tavansalaa - Kuminii ur /negen turul zuil gonidnii ur/ - Luuvan - Luuvangiin navch - Maalingiin ur, tos - Mulhuu hoshoongor - Mugvaa - Mugziin tsomog - Odoi dal mod - Olivtoi gangiin tos - Rozmarin (navch) - Rozmarinii tsomog - Sarvuun tsiir - Sarmis - Songino - Sudan sarnai - Tarimal gonid - Tulugch uvs - Tureg shosh - Ulaan goyoo - Ulaan tes - Usan uzmiin isgesen shuus - Uzem - Uhriin nudnii navch, muchir, ur jims - Halgai - Hotoi - Hoshoon - Hoshuu taria - Huvuntiin tsomog - Humsantsetsgiin tos - Humsantsetseg - Hunchir - Husnii nahia, navch, holtos - Hushganii samar (idee) - TSagaan burgas - TSainii shimers - TSarvan - TSargas - TSoorgono - TSoorgoniin tsomog - TSeene - CHatsargana - CHatsarganiin tos - CHiher uvs - CHoniin helnii tsomog - SHar buurtsag - SHar gaa - SHoshloirhog hoshoongor - Erdeneshishiin ur - YApon lider - Samarhai - Saaral nurges - “5-alifa-ryedaktyes” hemeeh enzyem - Tosondoi muug - TSuulbar baldargana