Прогестероны хомсдол

Progesterone deficiency (english)
Нехватка прогестерона (ру́сский)

(ПХ)

Дааврын тэнцвэр бол эрүүл мэндийн амин сүнс юм бна.

 Прогестерон дааврын тухай суурь ойлголт:

Прогестерон дааврыг стероидын даавар, амралтын даавар, мөн түүнчлэн “жирэмсэлтийн даавар” гэх зэргээр ярьж, бичих нь бий. Энэ дааврыг өндгөвч, БДБ гаргана.

Прогестерон даавар эмэгтэйчүүдийн биед эстрогеноос 1000 дахин их байдаг. Энэ даавар нь бусад олон дааврын эх сурвалж нь болж өгдөг. Өөрөөр хэлвэл, тэрээр эстроген, тестостерон, глюкокортикойдс, кортикостероидс, альдостерон, кортизол даавруудын урьдал даавар юм. Барилгатай харьцуулвал прогестерон нь туйпуу л гэсэн үг.

Хэрвээ дотоод шүүрлийн дааврын тэнцвэр алдагдсан /ДТА/ гэж үзвэл эхний ээлжинд тэнцвэржүүлэх ёстой даавар бол прогестерон юм. Өөрөөр хэлвэл, прогестероны өөрчлөлт нь хамгийн түгээмэл бөгөөд суурь хэлбэр юм. Ямар ч насны хүн үүнд өртөж болно. Хэрвээ прогестерон байхгүй бол сарын юм байхгүй, мөн жирэмсэлт байхгүй, эрчүүдийн хувьд секс ч байхгүй аж.

Прогестерон нь нас ахихын хэрээр буурдаг эхний даавар. Үүний дараа тэгээд л эстроген, андроген, Т3, Т4, бөөрний дээд булчирхайны гэх мэт дааврууд өөрчлөгдөнө. Үүнийг “домино эффект” гэнэ. Бидний ярьж сурснаар нэг үхрийн эвэр дэлсвэл 1000 үхрийн эвэр дэлсэнэ гэдэг шиг л юм.

Прогестероны хомсдол нь андоген дааврыг бууруулна /АХ/. Прогестерон нь эрчүүдийн хувьд тестостероны дараа орох хоёрдах даавар юм. Сонирхолтой нь, прогестерон, тестостерон дааврууд долоо хоногоор эсвэл сараар хамтдаа цуг өсвөл өсч, буурвал бас хамтдаа цуг буурч байдаг аж.

Прогестерон нь “5-альфа-редактес” хэмээх энзем /enzyme 5-alpha-reductase/-ийг боймолдог. “5-альфа-редактес” энзем нь тестостероныг дихайдротестостерон буюу бэлгийн андроген даавар (DHT) болгож хувиргадаг. Улмаар DHT даавар нь ӨХУ, эрчүүдийн үс халзрах, түрүү булчирхай томрох, хорт хавдар үүсэх нөхцлийг бүрдүүлдэг аж. Иймд прогестерон нь угтаа “5-альфа-редактес” энземийг чөдөрлөж, тестостероныг нэмэгдүүлэхэд нөлөөлж байдаг сайн талтай.

Прогестерон хомсдсоныг яаж мэдэх вэ?

 Ер нь цус эсвэл шүлсний шинжилгээгээр мэдэж болох боловч дараах ардын аргаар бас мэдэж болно. Үүнд:

  • Биеийн халуун хэвийн хэмжээнээс бага байх /Өндгөвч задрах үед ө.х. сарын юм ирсний дараа биеийн халуун үл ялиг нэмэгдэнэ. Тэр үед прогестерон бас нэмэгдэнэ. Хэрвээ биеийн халуун буурвал прогестерон хомсдсон гэж үздэг/
  • Сарын юм ирэхээс хэдэн өдрийн өмнө биеийн халуун буурна.
  • Сарын юм ирэхээс хэдэн өдрийн өмнө юм гарах /Spotting multiple days before the onset of menstruation/
  • Сарын юм ирсэний дараа бараан юм гарах /Brown spotting after menstruation/
  • Өндгөвч задарснаас хойш дараагийн сарын юм ирэх хүртэл хугацаа богиносох (энэ нь 12-16 хоног байвал зүгээр. Гэхдээ 10 хоног бол асуудал биш)
  • Өндгөвч задарснаас хойш дараагийн сарын юм ирэх хүртэлхи ихэнхи хугацаанд үтрээнээс үл ялиг наалдамхай, усархаг цагаан юм гарах /Fertile type cervical fluid during most of your luteal phase/ зэрэг болой.

Дээр дурдсан зовиур, шинж тэмдэгүүдээр бас мэдэж болно. Эдгээрийн хэд хэдэн шинж нь танд байвал ПХ үүссэн гэж үздэг аж.

Прогестерон нэмэгдүүлэх үндсэн чиглэл /хоол унд, аминдэм, стресс, дасгал, хөдөлгөөн/:  

 1/ ПХ-ын үед эстроген нэмэгддэг аж. Энэ хоёр даавар эсрэг тэсрэг дааврууд (natural antagonist) юм. Эстроген багадвал прогестерон илүүднэ. Эсвэл эсрэгээр байх нь бий. Прогестерон нь эстрогентой үргэлж сөргөлдөнө. Иймд эстрогены үүрэг гүйцэтгэгч хоол хүнс, эмийн ургамалтай болгоомжтой хандвал зохино.

2/ “В-6”, “С”, “Е” аминдэм сайн ууна. “В” аминдэм нь элэгэнд эстроген шимэгдэхэд сайнаар нөлөөлнө. Эстроген сайн нийлэгжихгүй бол эстроген нэмэгдэж, прогестерон бүр буурна. “В-6” нь прогестерон шиг эмийн үйлдэлтэй. Өдөрт 50мг “В” аминдэм ууна. Хушга, буйлс, шид модны самар, үхрийн тураг мах, элэг, түрэг шош, вандуй, бүхэл үрийн болон баяжуулсан үр тариа /fortified cereals/, гахайн мах, далайн хоол, банан, хар чавга, бууцай, төмсөнд “В-6” аминдэм ихээр агуулагддаг гэдгийг санагтүн.

Өдөрт 750мг “С” аминдэмийг 6 сарын турш уух хэрэгтэй. Жишээлэхэд, Германы “Sunlife” брендийн “С” аминдэмээс өдөрт 4 ш-ийг ууна гэсэн үг. Эсвэл нохойн хошууны үр жимс хэрэглэнэ.

3/ Цайр, магни, хушга хэрэглэх хэрэгтэй. Гүнжидийн үр, ногоон вандуй, туглын элэг /veal liver/, үхрийн мах, далайн хоол, хар шоколад, улаан буудайн үрслүүлсэн нахиа, тарвас, хурган гуа, хар шош, бууцай, бүхэл үрийн тариа, элдэв самар, тарвас, хурган гуа, хулууны үрэнд эдгээр бичил бодисууд ихээр агуулагддаг аж. Өдөрт хушганы самраас 15-30г иднэ.

Цайр нь өндгөвчний уутанцар буюу “уутанцар дэмжих даавар” (FSH) гаргадаг өнчин тархийг дэмжиж, эстроген ялгаруулахыг урамшуулж, өндгөн эс боловсрохыг өдөөнө. Тэрээр үр тогтолтыг дэмжинэ. Хонь, үхрийн элэг, мах, өндөг, хошуу тариа, цагаан гаа, хүрэн манжин /навч ч болно/, хясаа, гүнжид, хулууны үр, сэвэг зарам, хар шош, кэшью самарт цайр ихээр агуулагдана.

Магни лютеины даавар, эстроген ялгаруулдаг өндгөвчний уутанцар буюу “уутанцар дэмжих даавар” (FSH), бамбай булчирхай дэмжих даавар (TSH) ялгаруулдаг өнчин тархийг дэмждэг бодис юм. Эдгээр дааврууд нь эстроген, прогестероны “үйлдвэрлэл”-ийг зохицуулдаг аж. Магни нь тайвшруулагч даавар учир БДБ-ны үйл ажиллагааг дэмждэг. Өдөрт оройдоо 100-300мг ууна. Туглын элэг /veal liver/, үхрийн мах, далайн хоол, хар шоколад, улаан буудайн үрслүүлсэн нахиа, гүнжид, наранцэцэг, тарвас, хурган гуа, хулууны үр, шар буурцаг, хар шош, бууцай, бүхэл үрийн тариа, бүйлсийн ба кэшью самар, хатаасан гүйлсийн жимст магни ихээр агуулагддаг аж.

4/ Элэг хамгаалдаг эмийн ургамал уух хэрэгтэй. Ядахдаа өглөө болгон нимбэгтэй ус ууж байх. Оливийн жимс иднэ.

5/ Стрессээ хянаж сурах хэрэгтэй. Байнга уурлаж уцаарлах үед бөөрний дээд булчирхай хангалттай хэмжээний кортизол хэмээх “тэмцэх эсвэл зугатах” даавар /“fight or flight” hormone/-аа гаргаж чадахгүй болдог. Энэ даавар танд байнга хэрэгтэй боловч архаг стрессийн үед шавхагддаг аж. Энэ үед таны бие прогестероноо “зээлж”, кортизол даавар болгож хувиргадаг билээ.

6/ Бөөрний дээд булчирхайн үйл ажиллагааг сайжруулах хэрэгтэй. Үүний тулд байгалийн цагаар амарч, ажиллаж сурах. Оройдоо 22 цагт унтаж, өглөө эрт босч байх. Бөөрний дээд булчирхайг тамиржуулдаг ургамлуудын жагсаалтад халгай орно.

7/ Байгалийн органик хоол хүнс, өөх тостой хоол хэрэглэж, тараглахгүй байх. Үүнд цэцэгт ба бөөрөнхий байцаа чухал нөлөөтөй байна. Хушга, шид модны самар, хар шоколад, банан, тарвас, хар шош, вандуй, бууцай, оливийн жимс, цагаалж загас, алтан жад загас, наргил модны самар, чидун жимс, маалингын эсвэл загасны тос, далайн хоол, үхрийн элэг, гахай, тахианы мах, өндөг, сүү хэрэглэх хэрэгтэй. Өдөрт 15-75мл маалингын тос ууна. Энэ нь “Омега-3” өөх тосны байгалийн эх үүсвэр билээ. Ногоон цай ууна.

8/ Болж өгвөл байгалийн гаралтай прогестероны тосон түрхлэг /Natural progesterone creams/-ыг хэрэглэж байх хэрэгтэй. Тухайлбал, мексик амтат төмс, шар буураг гэх мэт.

9/ Дасгал, хөдөлгөөн тогтмол хийх.

Хоол хүнс:

Дараах хоол хүнсэнд байгалийн прогестерон агуулагдана. Самрын төрлүүд, хар шоколад, сүү, цаган идээ, загас, улаан түрс, түрэг шош, үхрийн элэг, оливын жимс, туулайны мах, бөөрөлзгөнийн жимс, банан, хатаасан жимс, далайн байцаа.

Бэлгийн дааврын нийлэгжилтийг дэмжигч хоол хүнс: хушганы самар, үр, оливийн жимс, өндөг, аарц, сүү, түрэг шош, загас, туулайны ба цацагт хяруулын мах.

Сувиллын чанартай зөвлөмж (Treatment strategyTS): Прогестерон нэмэгдүүлэх эмчилгээ, сувилгаа нь амьдралын хэв маягаа өөрчлөх, хорт зуршилаас татгалзах, хангалттай унтаж амрах, эрүүл зөв хооллох, идэвхитэй хөдөлгөөнтэй байх, аль болох булчинлаг болох, бага аарцагны эрхтэнүүдэд очдог цусны гүйдлийг сайжруулах, стрессээ удирдах, секс элбэгдүү хийх, дотоод шүүрлийн эрхтэнүүдийг тамиржуулах /гипоталамик, өнчин тархи, бамбай, бөөрний дээд булчирхай, төмсөг/, тестостерон нэмэгдүүлэх, эстрогеныг бууруулах, эстрогены давамгайллыг арилгахад чиглэгдэнэ.

Болзошгүй учир шалтгаанууд, эрсдэлт хүчин зүйлс

Үндсэн зовуурь, шинж тэмдэг (болзошгүй хожмын үеийн)

Зохимжтой ба зохимжгүй ургамлын бүтээгдэхүүн

Эх үүсвэр

Тэмдэглэгээний утга

  • Ийм тэмдэг нь эмчилгээний өндөр үр дүнтэй бөгөөд эрдэм шинжилгээний туршилт, судалгаагаар нотлогдсон болохыг илэрхийлнэ.
  • Ийм тэмдэг нь хүний биед сайн нөлөөтэй гэдэг нь судалгаагаар нотлогдсон. Гэхдээ бүхэл ургамлын хувьд авч үзвэл 3 одтой бүтээгдэхүүнийг арай гүйцэхгүй аж.
  • Ийм тэмдэг нь эмчилгээ, шим тэжээлийн эерэг үр дүнтэй болохыг илэрхийлнэ. Голдуу ардын уламжлалт практикт олон зуун жилийн турш өргөн хэрэглэгддэг туршлагатай. Туршилтын амьтан дээр судлагдаж сайн нь тогтоогдсон. Өчигдрийн ардын эмчилгээнд хэрэглэдэг байсан эмийн ургамал өнөөдөр шинжлэх ухаанаар нотлогдсон эмчилгээ болдог гэдгийг санаандаа авбал зохино.
  • Ийм тэмдэг нь гаж нөлөө буюу зохимжгүй заалтыг илэрхийлнэ.
TSustai haniah - Hush, huvuntiin tsomog - Progyestyeronii homsdol - (PH) Daavriin tentsver bol eruul mendiin amin suns yum bna.  Progyestyeron daavriin tuhai suuri oilgolt: Progyestyeron daavriig styeroidiin daavar, amraltiin daavar, mun tuunchlen “jiremseltiin daavar” geh zergeer yarij, bichih ni bii. Ene daavriig undguvch, BDB gargana. Progyestyeron daavar emegteichuudiin biyed estrogyenoos 1000 dahin ih baidag. Ene daavar ni busad olon daavriin eh survalj ni bolj ugdug. Uuruur helvel, tereer estrogyen, tyestostyeron, glyukokortikoids, kortikostyeroids, alidostyeron, kortizol daavruudiin uridal daavar yum. Barilgatai haritsuulval progyestyeron ni tuipuu l gesen ug. Hervee dotood shuurliin daavriin tentsver aldagdsan /DTA/ gej uzvel ehnii eeljind tentsverjuuleh yostoi daavar bol progyestyeron yum. Uuruur helvel, progyestyeronii uurchlult ni hamgiin tugeemel buguud suuri helber yum. YAmar ch nasnii hun uund urtuj bolno. Hervee progyestyeron baihgui bol sariin yum baihgui, mun jiremselt baihgui, erchuudiin huvid syeks ch baihgui aj. Progyestyeron ni nas ahihiin hereer buurdag ehnii daavar. Uunii daraa tegeed l estrogyen, androgyen, T3, T4, buurnii deed bulchirhainii geh met daavruud uurchlugdunu. Uuniig “domino effyekt” gene. Bidnii yarij sursnaar neg uhriin ever delsvel 1000 uhriin ever delsene gedeg shig l yum. Progyestyeronii homsdol ni andogyen daavriig buuruulna /AH/. Progyestyeron ni erchuudiin huvid tyestostyeronii daraa oroh hoyordah daavar yum. Sonirholtoi ni, progyestyeron, tyestostyeron daavruud doloo honogoor esvel saraar hamtdaa tsug usvul usch, buurval bas hamtdaa tsug buurch baidag aj. Progyestyeron ni “5-alifa-ryedaktyes” hemeeh enzyem /enzyme 5-alpha-reductase/-iig boimoldog. “5-alifa-ryedaktyes” enzyem ni tyestostyeroniig dihaidrotyestostyeron buyuu belgiin androgyen daavar (DHT) bolgoj huvirgadag. Ulmaar DHT daavar ni UHU, erchuudiin us halzrah, turuu bulchirhai tomroh, hort havdar uuseh nuhtsliig burduuldeg aj. Iimd progyestyeron ni ugtaa “5-alifa-ryedaktyes” enzyemiig chudurluj, tyestostyeroniig nemegduulehed nuluulj baidag sain taltai. Progyestyeron homsdsoniig yaaj medeh ve?  YEr ni tsus esvel shulsnii shinjilgeegeer medej boloh bolovch daraah ardiin argaar bas medej bolno. Uund: Biyeiin haluun heviin hemjeenees baga baih /Undguvch zadrah uyed u.h. sariin yum irsnii daraa biyeiin haluun ul yalig nemegdene. Ter uyed progyestyeron bas nemegdene. Hervee biyeiin haluun buurval progyestyeron homsdson gej uzdeg/ Sariin yum irehees heden udriin umnu biyeiin haluun buurna. Sariin yum irehees heden udriin umnu yum garah /Spotting multiple days before the onset of menstruation/ Sariin yum irsenii daraa baraan yum garah /Brown spotting after menstruation/ Undguvch zadarsnaas hoish daraagiin sariin yum ireh hurtel hugatsaa boginosoh (ene ni 12-16 honog baival zugeer. Gehdee 10 honog bol asuudal bish) Undguvch zadarsnaas hoish daraagiin sariin yum ireh hurtelhi ihenhi hugatsaand utreenees ul yalig naaldamhai, usarhag tsagaan yum garah /Fertile type cervical fluid during most of your luteal phase/ zereg boloi. Deer durdsan zoviur, shinj temdeguudeer bas medej bolno. Edgeeriin hed heden shinj ni tand baival PH uussen gej uzdeg aj. Progyestyeron nemegduuleh undsen chiglel /hool und, amindem, stryess, dasgal, hudulguun/:    1/ PH-iin uyed estrogyen nemegddeg aj. Ene hoyor daavar esreg tesreg daavruud (natural antagonist) yum. Estrogyen bagadval progyestyeron iluudne. Esvel esregeer baih ni bii. Progyestyeron ni estrogyentoi urgelj surguldunu. Iimd estrogyenii uureg guitsetgegch hool huns, emiin urgamaltai bolgoomjtoi handval zohino. 2/ “V-6”, “S”, “YE” amindem sain uuna. “V” amindem ni elegend estrogyen shimegdehed sainaar nuluulnu. Estrogyen sain niilegjihgui bol estrogyen nemegdej, progyestyeron bur buurna. “V-6” ni progyestyeron shig emiin uildeltei. Udurt 50mg “V” amindem uuna. Hushga, buils, shid modnii samar, uhriin turag mah, eleg, tureg shosh, vandui, buhel uriin bolon bayajuulsan ur taria /fortified cereals/, gahain mah, dalain hool, banan, har chavga, buutsai, tumsund “V-6” amindem iheer aguulagddag gedgiig sanagtun. Udurt 750mg “S” amindemiig 6 sariin tursh uuh heregtei. Jisheelehed, Gyermanii “Sunlife” bryendiin “S” amindemees udurt 4 sh-iig uuna gesen ug. Esvel nohoin hoshuunii ur jims hereglene. 3/ TSair, magni, hushga heregleh heregtei. Gunjidiin ur, nogoon vandui, tugliin eleg /veal liver/, uhriin mah, dalain hool, har shokolad, ulaan buudain ursluulsen nahia, tarvas, hurgan gua, har shosh, buutsai, buhel uriin taria, eldev samar, tarvas, hurgan gua, huluunii urend edgeer bichil bodisuud iheer aguulagddag aj. Udurt hushganii samraas 15-30g idne. TSair ni undguvchnii uutantsar buyuu “uutantsar demjih daavar” (FSH) gargadag unchin tarhiig demjij, estrogyen yalgaruulahiig uramshuulj, undgun es bolovsrohiig uduunu. Tereer ur togtoltiig demjine. Honi, uhriin eleg, mah, undug, hoshuu taria, tsagaan gaa, huren manjin /navch ch bolno/, hyasaa, gunjid, huluunii ur, seveg zaram, har shosh, keshiyu samart tsair iheer aguulagdana. Magni lyutyeinii daavar, estrogyen yalgaruuldag undguvchnii uutantsar buyuu “uutantsar demjih daavar” (FSH), bambai bulchirhai demjih daavar (TSH) yalgaruuldag unchin tarhiig demjdeg bodis yum. Edgeer daavruud ni estrogyen, progyestyeronii “uildverlel”-iig zohitsuuldag aj. Magni ni taivshruulagch daavar uchir BDB-nii uil ajillagaag demjdeg. Udurt oroidoo 100-300mg uuna. Tugliin eleg /veal liver/, uhriin mah, dalain hool, har shokolad, ulaan buudain ursluulsen nahia, gunjid, narantsetseg, tarvas, hurgan gua, huluunii ur, shar buurtsag, har shosh, buutsai, buhel uriin taria, builsiin ba keshiyu samar, hataasan guilsiin jimst magni iheer aguulagddag aj. 4/ Eleg hamgaaldag emiin urgamal uuh heregtei. YAdahdaa ugluu bolgon nimbegtei us uuj baih. Oliviin jims idne. 5/ Stryessee hyanaj surah heregtei. Bainga uurlaj utsaarlah uyed buurnii deed bulchirhai hangalttai hemjeenii kortizol hemeeh “temtseh esvel zugatah” daavar /“fight or flight” hormone/-aa gargaj chadahgui boldog. Ene daavar tand bainga heregtei bolovch arhag stryessiin uyed shavhagddag aj. Ene uyed tanii biye progyestyeronoo “zeelj”, kortizol daavar bolgoj huvirgadag bilee. 6/ Buurnii deed bulchirhain uil ajillagaag saijruulah heregtei. Uunii tuld baigaliin tsagaar amarch, ajillaj surah. Oroidoo 22 tsagt untaj, ugluu ert bosch baih. Buurnii deed bulchirhaig tamirjuuldag urgamluudiin jagsaaltad halgai orno. 7/ Baigaliin organik hool huns, uuh tostoi hool hereglej, taraglahgui baih. Uund tsetsegt ba buurunhii baitsaa chuhal nuluutui baina. Hushga, shid modnii samar, har shokolad, banan, tarvas, har shosh, vandui, buutsai, oliviin jims, tsagaalj zagas, altan jad zagas, nargil modnii samar, chidun jims, maalingiin esvel zagasnii tos, dalain hool, uhriin eleg, gahai, tahianii mah, undug, suu heregleh heregtei. Udurt 15-75ml maalingiin tos uuna. Ene ni “Omyega-3” uuh tosnii baigaliin eh uusver bilee. Nogoon tsai uuna. 8/ Bolj ugvul baigaliin garaltai progyestyeronii toson turhleg /Natural progesterone creams/-iig hereglej baih heregtei. Tuhailbal, myeksik amtat tums, shar buurag geh met. 9/ Dasgal, hudulguun togtmol hiih. Hool huns: Daraah hool hunsend baigaliin progyestyeron aguulagdana. Samriin turluud, har shokolad, suu, tsagan idee, zagas, ulaan turs, tureg shosh, uhriin eleg, oliviin jims, tuulainii mah, buurulzguniin jims, banan, hataasan jims, dalain baitsaa. Belgiin daavriin niilegjiltiig demjigch hool huns: hushganii samar, ur, oliviin jims, undug, aarts, suu, tureg shosh, zagas, tuulainii ba tsatsagt hyaruuliin mah. Suvilliin chanartai zuvlumj (Treatment strategy–TS): Progyestyeron nemegduuleh emchilgee, suvilgaa ni amidraliin hev mayagaa uurchluh, hort zurshilaas tatgalzah, hangalttai untaj amrah, eruul zuv hoolloh, idevhitei hudulguuntei baih, ali boloh bulchinlag boloh, baga aartsagnii erhtenuuded ochdog tsusnii guidliig saijruulah, stryessee udirdah, syeks elbegduu hiih, dotood shuurliin erhtenuudiig tamirjuulah /gipotalamik, unchin tarhi, bambai, buurnii deed bulchirhai, tumsug/, tyestostyeron nemegduuleh, estrogyeniig buuruulah, estrogyenii davamgailliig arilgahad chiglegdene. - Buurnii dutagdal - Buurnii deed bulchirhainii sulidaa - Buurnii urevsel - Ger buliin udamshil - Daavriin ugshiltai huhnii bulchirhainii horgui havdar - Dontuulagch hool huns, sergeesh - Zag huitenees ugshiltai tumsugnii uriin shingen zuugch suvagnii urevsel - Lyutyeinii daavriin homsdol - Undguvch undgun esee gargahgui baih - Saahar bolon nuursus ihtei hool huns - Tumsugnii urevsel - Turanhai baih - Turuu bulchirhainii urevsel - Hort havdar - Hudulguunii dutagdal - Huhnii uvchin, huhnii urevsel - Het bolovsruulsan hool huns - CHihriin shijingiin hev shinj 1, 2 - Em uuj esvel taria hiilgej baigaa - Amindem, tejeeliin dutagdal - Arhag stryess - Arhag yadargaa, amarhan yadrah - Aris, utree huuraishih - Bambai bulchirhainii daavriin dutagdal (BBDD) - Batga, shovil, yum tuurah - Belgiin dur tachaal baihgui boloh - Belgiin sulral - Gar, hul daarah - Gar, hul haluu shatah - Gedes duureh - Zurh delseh - Kortikostyeroid daavriin homsdol - Noirguidel - Nuur, biyeer us urgah - Undguvchnii helhee uilanhai - Utgun hatah - Prolaktin daavriin iluudel - Sariin yum alga boloh - Sariin yum baga atlaa sunjirch ireh - Sariin yum uvduj ireh - Stryessiin shaltgaant setgetsiin uvchin - Setgel gutral - Setgel zovnil - Targalalt - Tarhiar hatguulah - Tolgoi uvduh, duireh - Turuu bulchirhai tomroh - Umain bulchingiin horgui havdar - Umain dotorhi halisnaas userhiilsen uilanhai - Ur zulbah - Urguidel - Us unah - Us halzrah - Havagnah - Hoolond durgui boloh - Huh jijigreh, huhuur emzeglej uvduh - Humsaa behjuuleh - Hevlii, tsaviar uvduh - TSus aldah - TSevershilt - SHaltgaangui hulruh - Erchuuded huh urgah - Estrogyenii davamgailal - YAsnii siiregjilt - Ajgiin tsomog - Altantovch - Bagvaahai - Bagvaahainii isgesen handmal - Badaanii tsomog - Buurulzguniin isgesen handmal - Berishiin tsomog - Galuun gichgene - Dalain baitsaanii tsomog - Dalivsiin tsomog - Durvulsun mugez /ryegombo/ - Zanguunii tsomog - Zelen zanguu - Zerleg hahuuna - Ih dalivs - Ih zuliin tsomog - Ih tavansalaa - Luuvangiin navch - Maalingiin ur, tos - Munhtsetsgiin tsomog - Muhar tsagaan - Mugziin tsomog - Nohoin hoshuunii ur jims, tsetseg, navch - Olivtoi gangiin tos - Pagdgar badaan - Rozmarin (navch) - Rozmarinii tsomog - Sahalinii buurulzgunu - Tulugch uvs - Tulugchiin tsomog - Ulaan goyoo - Ulaan goyoonii tsomog - Halgainii tsomog - Hoshuu taria - Hoshuu tarianii tsomog - Hunchir - Hunchiriin tsomog - Husnii nahia, navch, holtos - Hushganii samar (idee) - Hushganii yas, tusgaarlagch haalt - Huren manjingiin navch - TSagaan gaa - TSagaan halgainii tsomog - TSahildag - TSahildagnii tsomog - TSoorgono - TSoorgoniin tsomog - TSeene - CHoniin hel - CHoniin helnii tsomog - SHants modnii holtos (Zaart movira) - SHantsnii tsomog - SHar gaa - SHuudergeniin tsomog - Erdeneshishiin tsomog - YAnshuinii tsomog - YArgui - Odoi dal mod - Tureg shosh - SHar buurtsag - Samarhai - Saaral nurges - “5-alifa-ryedaktyes” hemeeh enzyem - TSetsegt baitsaa - Zeergeniin tsomog - Tosondoi muug - TSuulbar baldargana