Цусны даралт ихдэх

Hypertension (english)
Гипертония (ру́сский)

Хоол хүнс: 
Шар тос, цагаан тос зэрэг амьтны гаралтай өөх тосыг ургамлын өөх тосоор орлуулах хэрэгтэй. Фитнест явах, аеробик дасгалд явах, “Д” аминдэм уух /агаар наранд явах/, сүмд явах, бясалгалд явах, өөрийн амьдралын хэв шинжийг өөрчлөх хэрэгтэй. Давсныхаа хэрэглээг багасгана.

Амьтны гаралтай өөх тосыг хязгаарлах. Өдөрт ойролцоогоор 20 грамм өөх тос идэх. Өөрөөр хэлбэл: гахайн өөх, гахайн өвчүү /корейка/, хэрсэнгийн өөх /грудинка/, хонины мах, хиам, элэгний консервласан нухаш /паштеты/, гэдэс дотор, цөцгийн тос идэхгүй буюу маш бага ид. Үүний оронд өөх багатай тугал, үхрийн мах, тахиа, цацагт хяруул, тослог багатай сүү, тараг, аарц, йогурт идэж бай. Өдөрт доор хаяж, 2 хоолны халбага ургамлын тос /усан үзмийн тос, чидун жимс/.

Үл ханасан өөхний хүчил, далайн загас, самар, хулууны болон наранцэцгийн үр идэж бай.

Холестреринийг бууруулахад хүнсний эслэг /клетчатка, пищевые волокна/ их үүрэг гүйцэтгэнэ. Хүнсний эслэгийн аваргууд бол:
• Бүхэл үр тариа
• Түрэг шош
• Хивэг
• Усан үзэм
• Алим
• Гүйлс
• Хатаасан жимс ногоо

Аминдэм, эрдэс бодис: Зүрх судасний өвчнөөс сэргийлэхэд “В” бүлгийн аминдэм чухал. Ялангуяа фолийн хүчил. Эдгээр нь цус нөжрөхөөс сэргийлнэ. Өдөрт 200 мкг /хөхүүл болон жирэмсэн бол 600 мкг/ фолийн хүчил идэх хэрэгтэй. Түүний гол эх үүсвэр нь ногоон өнгийн хүнсний ногоо, өргөст ногоо, яншуй, жүржийн шүүс, сэвэг зарам юм. Түүнчлэн магни, кали /энэ нь дрожжи, хивэг, хатаасан жимсэнд их бий/ нь мэдрэлийн сэрлийг бууруулах, стрессыг тайлах ач тустай. Бүдүүн хивэг бүхий талх, гадил, нохойн хошуу, эрдэнэшиш, гүйлс, үзэм, хар чавга, хасарваанийг сайн ид.

Судас хатуурах, цусны даралт ихдэх, зүрхний цусан хангамжийн дутагдал /ишемическая болезнь сердца/-д загас, далайн бүтээгдэхүүн маш чухал. Үүнд: далайн замаг, креветки, мидия. Эдгээр нь цус нөжрөхөөс сэргийлнэ. Ууран дээр жигнэсэн загаснаас өдөрт 150 г.-ыг идэх хэрэгтэй. Давсыг багасгаж, өдөрт 5-6 г.-аас ихгүйг иднэ. Саахрыг хязгаарлаж өдөрт 30 г.-аас ихгүйг иднэ.

Зүрх судасны тогтолцооны өвчин, ЦДИ, судас хатуурахад өгөх зөвлөмж:
• Судас хатуурахаас сэргийлж үл ханасан өөхний хүчил бүхий ургамлын тосон дээр хоолоо бэлтгээрэй.
• Тослоггүй цагаан идээ хэрэглэ. Үүнд: сүү, тараг, бяслаг гэх мэт.
• Долоо хоногт доор хаяж нэг удаа далайн хоол, өөхтэй загас ид. Үүнд: сельд /май загас/, хар амар буюу балмад загас /скумбрия/, сардина, тунец, семга, осётр /хилэм/, форель /чөрх, хулд загас буюу тулбага загас/
• Алхам алхамаар амьтны гаралтай тослог бүхий хэрэглээг багасгах. Үүнд:

-өөхтэй мах
-элэг, бөөр зэрэг дотор мах,

-цөцгийн тос
-зөөхий /сметана/
-цөцгий /сливки/

Ялангуяа гахайн өөх, зайдас /сосиски/, сардельки /бүдүүн зайдас/, хиамыг идэх гэсний хэрэггүй. Хоол бэлтгэхдээ тахианы өөх, арьсыг нь авч хаяаарай.
• Кальци нь артерийн даралтыг бууруулдаг тул өдөрт доор хаяж 5 порци жимс, хүнсний ногоо, түрэг шош идвэл зохино.
• Элдэв үр тариа нь ашигтай цардуул ихтэй тул бүдүүн ширхэгтэй гурилаар хийсэн гоймон, үр тарианы талх, төмсөнд ач холбогдол өгөөрэй.
• Саахрын оронд орлуулагч буюу жимс хэрэглэ.
• Өдөрт доор хаяж 1,5 литр шингэн уу.
• Өдөрт 5-6 г /1 цайны халбага/ давс хэрэглэ. Сулавтар санагдвал ахиухан амтлагч ногоо хэрэглэ.
• Заавал өглөө, өдөр, орой хоолонд хүнсний ногоо, жимс яльгүй идэхээ бүү март.
Биеийн тамир сайн хий. Өдөрт 30 минут явган яв. Шогш, дугуй уна, усанд сэл, бүжиглэ.

Нарсны квас: ЦДИ /даралт 200 даваад байсан. Одоо 140/90 болоод бна/, тархины үрэвсэл, нойргүйдэл /эмгүйгээр унтаж чадахгүй байв/-д 1 атга нарсны нахиа, шилмүүс, 3-5 ш нарсны ногоон боргоцойг 3 л буцлам халуун усанд хийж ½ аяга эслэн саахар, хөрөхөөр нь 30 г талхны эсгэгч эсвэл хөх тарианы талх 4-6 зүсэм нэмнэ. 2 хоног дарна. Оройдоо 1 хундагыг ууна.
Квасны өнгө: цагаан саарал, амт: үл ялиг эсгэлэн, үнэр: гаж үнэргүй харин үл ялиг шилмүүс үнэртэнэ.

Долоогонын ханд: Тамир тэнхээ доройтох, өтгөн хатах, ЦДИ, зүрхээр өвдөхөд 20ш улаан чавгыг 3хх үзэм, 2 хоолны халбага долоогонын үр жимс, 3ш нарсны боргоцой, ½ цх жүржийн хатаасан хальсыг 1000 г усанд буцалгаж халуун саванд шөнөжин хонуулна. Өдөрт 100 мл-аар 3-4 удаа ууна. Хандны өнгө: улаан хүрэн, амт: гоё зөөлөн чихэрлэг амттай, үнэр: үнэргүй.

Болзошгүй учир шалтгаанууд, эрсдэлт хүчин зүйлс

Үндсэн зовуурь, шинж тэмдэг (болзошгүй хожмын үеийн)

Зохимжтой ба зохимжгүй ургамлын бүтээгдэхүүн

Эх сурвалж

Тэмдэглэгээний утга

  • Ийм тэмдэг нь эмчилгээний өндөр үр дүнтэй бөгөөд эрдэм шинжилгээний туршилт, судалгаагаар нотлогдсон болохыг илэрхийлнэ.
  • Ийм тэмдэг нь хүний биед сайн нөлөөтэй гэдэг нь судалгаагаар нотлогдсон. Гэхдээ бүхэл ургамлын хувьд авч үзвэл 3 одтой бүтээгдэхүүнийг арай гүйцэхгүй аж.
  • Ийм тэмдэг нь эмчилгээ, шим тэжээлийн эерэг үр дүнтэй болохыг илэрхийлнэ. Голдуу ардын уламжлалт практикт олон зуун жилийн турш өргөн хэрэглэгддэг туршлагатай. Туршилтын амьтан дээр судлагдаж сайн нь тогтоогдсон. Өчигдрийн ардын эмчилгээнд хэрэглэдэг байсан эмийн ургамал өнөөдөр шинжлэх ухаанаар нотлогдсон эмчилгээ болдог гэдгийг санаандаа авбал зохино.
  • Ийм тэмдэг нь гаж нөлөө буюу зохимжгүй заалтыг илэрхийлнэ.
TSusnii daralt ihdeh - TSusnii daralt bagadah - Guramsan ajig - Hool huns:  SHar tos, tsagaan tos zereg amitnii garaltai uuh tosiig urgamliin uuh tosoor orluulah heregtei. Fitnyest yavah, ayerobik dasgald yavah, “D” amindem uuh /agaar narand yavah/, sumd yavah, byasalgald yavah, uuriin amidraliin hev shinjiig uurchluh heregtei. Davsniihaa heregleeg bagasgana. Amitnii garaltai uuh tosiig hyazgaarlah. Udurt oiroltsoogoor 20 gramm uuh tos ideh. Uuruur helbel: gahain uuh, gahain uvchuu /koryeika/, hersengiin uuh /grudinka/, honinii mah, hiam, elegnii konsyervlasan nuhash /pashtyetii/, gedes dotor, tsutsgiin tos idehgui buyuu mash baga id. Uunii orond uuh bagatai tugal, uhriin mah, tahia, tsatsagt hyaruul, toslog bagatai suu, tarag, aarts, iogurt idej bai. Udurt door hayaj, 2 hoolnii halbaga urgamliin tos /usan uzmiin tos, chidun jims/. Ul hanasan uuhnii huchil, dalain zagas, samar, huluunii bolon narantsetsgiin ur idej bai. Holyestryeriniig buuruulahad hunsnii esleg /klyetchatka, pishchyeviiye volokna/ ih uureg guitsetgene. Hunsnii eslegiin avarguud bol: • Buhel ur taria • Tureg shosh • Hiveg • Usan uzem • Alim • Guils • Hataasan jims nogoo Amindem, erdes bodis: Zurh sudasnii uvchnuus sergiilehed “V” bulgiin amindem chuhal. YAlanguyaa foliin huchil. Edgeer ni tsus nujruhuus sergiilne. Udurt 200 mkg /huhuul bolon jiremsen bol 600 mkg/ foliin huchil ideh heregtei. Tuunii gol eh uusver ni nogoon ungiin hunsnii nogoo, urgust nogoo, yanshui, jurjiin shuus, seveg zaram yum. Tuunchlen magni, kali /ene ni drojji, hiveg, hataasan jimsend ih bii/ ni medreliin serliig buuruulah, stryessiig tailah ach tustai. Buduun hiveg buhii talh, gadil, nohoin hoshuu, erdeneshish, guils, uzem, har chavga, hasarvaaniig sain id. Sudas hatuurah, tsusnii daralt ihdeh, zurhnii tsusan hangamjiin dutagdal /ishyemichyeskaya bolyezni syerdtsa/-d zagas, dalain buteegdehuun mash chuhal. Uund: dalain zamag, kryevyetki, midiya. Edgeer ni tsus nujruhuus sergiilne. Uuran deer jignesen zagasnaas udurt 150 g.-iig ideh heregtei. Davsiig bagasgaj, udurt 5-6 g.-aas ihguig idne. Saahriig hyazgaarlaj udurt 30 g.-aas ihguig idne. Zurh sudasnii togtoltsoonii uvchin, TSDI, sudas hatuurahad uguh zuvlumj: • Sudas hatuurahaas sergiilj ul hanasan uuhnii huchil buhii urgamliin toson deer hooloo beltgeerei. • Tosloggui tsagaan idee heregle. Uund: suu, tarag, byaslag geh met. • Doloo honogt door hayaj neg udaa dalain hool, uuhtei zagas id. Uund: syelid /mai zagas/, har amar buyuu balmad zagas /skumbriya/, sardina, tunyets, syemga, osyotr /hilem/, foryeli /churh, huld zagas buyuu tulbaga zagas/ • Alham alhamaar amitnii garaltai toslog buhii heregleeg bagasgah. Uund: -uuhtei mah -eleg, buur zereg dotor mah, -tsutsgiin tos -zuuhii /smyetana/ -tsutsgii /slivki/ YAlanguyaa gahain uuh, zaidas /sosiski/, sardyeliki /buduun zaidas/, hiamiig ideh gesnii hereggui. Hool beltgehdee tahianii uuh, arisiig ni avch hayaaarai. • Kalitsi ni artyeriin daraltiig buuruuldag tul udurt door hayaj 5 portsi jims, hunsnii nogoo, tureg shosh idvel zohino. • Eldev ur taria ni ashigtai tsarduul ihtei tul buduun shirhegtei gurilaar hiisen goimon, ur tarianii talh, tumsund ach holbogdol uguurei. • Saahriin orond orluulagch buyuu jims heregle. • Udurt door hayaj 1,5 litr shingen uu. • Udurt 5-6 g /1 tsainii halbaga/ davs heregle. Sulavtar sanagdval ahiuhan amtlagch nogoo heregle. • Zaaval ugluu, udur, oroi hoolond hunsnii nogoo, jims yaligui idehee buu mart. Biyeiin tamir sain hii. Udurt 30 minut yavgan yav. SHogsh, dugui una, usand sel, bujigle. Narsnii kvas: TSDI /daralt 200 davaad baisan. Odoo 140/90 bolood bna/, tarhinii urevsel, noirguidel /emguigeer untaj chadahgui baiv/-d 1 atga narsnii nahia, shilmuus, 3-5 sh narsnii nogoon borgotsoig 3 l butslam haluun usand hiij ½ ayaga eslen saahar, huruhuur ni 30 g talhnii esgegch esvel huh tarianii talh 4-6 zusem nemne. 2 honog darna. Oroidoo 1 hundagiig uuna. Kvasnii ungu: tsagaan saaral, amt: ul yalig esgelen, uner: gaj unergui harin ul yalig shilmuus unertene. Doloogoniin hand: Tamir tenhee doroitoh, utgun hatah, TSDI, zurheer uvduhud 20sh ulaan chavgiig 3hh uzem, 2 hoolnii halbaga doloogoniin ur jims, 3sh narsnii borgotsoi, ½ tsh jurjiin hataasan halisiig 1000 g usand butsalgaj haluun savand shunujin honuulna. Udurt 100 ml-aar 3-4 udaa uuna. Handnii ungu: ulaan huren, amt: goyo zuulun chiherleg amttai, uner: unergui. - Androgyenii iluudel - Arhag stryess - Bambai bulchirhainii bahluur - Bambai bulchirhainii daavriin dutagdal (BBDD) - Bambai bulchirhainii daavriin iluudel (BBDI) - Biyeiin shingeniig shultjuuleh (huchilleg ihdeh emgeg) - Buur jijigreh, hatingarshih - Buurnii deed bulchirhainii gemtel - Buurnii tuudgentseriin urevsel - Buurnii tevshintseriin urevsel - Buurnii uilanhai - Buurnii urevsel - Buurnii shohoijilt, chuluu, els - Brutsyellyoz - Ger buliin udamshil - Dontuulagch hool huns, sergeesh - Jiremsnii hordlogo - Zurhnii bulchind barzgar uuseh - Myelatonin (noirnii) daavar - Medrel sulidliin hamshinj - Nas ahih - Undguvchnii helhee uilanhai - Unchin tarhinii uvchin - Progyestyeronii homsdol - Saahar bolon nuursus ihtei hool huns - Saahraas ugshiltai sheesend uurag nemegdeh - Saahriin homsdol - Taraaguur sudas toston hatuurah - Targalalt - Turuu bulchirhainii urevsel - Umain bulchingiin horgui havdar - Uushginii guursnii bichil uutantsar bugluruh (COPD) - Holyestyerin, triglitsyeridiin hemjee nemegdeh - Hudulguunii dutagdal - Hunsnii davs (NaCl) - Het bolovsruulsan hool huns - CHihriin shijingiin hev shinj 1, 2 - Eleg tsevershuuleh (eleg bohirdson) - Elegnii uuhshilt - Em uuj esvel taria hiilgej baigaa - Estrogyenii davamgailal - Estrogyenii homsdol - YAsnii shohoijilt (huzuu, nuruunii suult, nuruugaar uvduh) - Arisand huhulgur urgah - Buuljis tsutgah - Buuljih - Gar, hul badairah chimchgeneh - Zurhnii hem turgeseh - Nud ulaih - Nuureer haluu shatah - Tolgoi ergeh - Hamraas tsus garah - CHih shuugih - YAs urgah - Agiliin tsomog - Ajgiin tsomog - Alirs (Anis, anisnii navch) - Aloyenii sirop - Altangagnuur - Altanzul (Jinjiihuar) - Altanzuliin tsomog - Altantovch - Altantovchiin tsomog - Amtat bazilik (navch) - Anar jimsnii halis - Anhiluun pyeryets - Arvai - Arvain nogoon nahia - Artishok - Artsnii tsomog - Ashvaganda - Bag honhontsetseg - Bagvaahai - Bagvaahainii isgesen handmal - Badaanii tsomog - Baragshun - Bashiga /ulaan bashiga, haltar tsetsgiin tsetseg, navch/ (Odontites rubra) - Bivlen - Buljirguniin tsomog - Buurulzguniin tsomog - Burgasnii tsomog - Burjgar churgus - Buutsainii tsomog - Burelgene - Berishiin tsomog - Gazriin liir (bultsuut tsetseg: gdh, bultsuu) - Galuun gichgene - Ganga, hotoin tsomog - Gangiin tsomog - Gandbadraa (buural gandbadraa, tsagaan chandgan suul) - Gandbadraanii isgesen handmal - Gants tsetsegt ih zul (ihzul) - Gishuuniin isgesen handmal - Goviin harmag - Gonidnii tsomog - Guzeelzgeniin tsomog - Guzeelzgene - Gunjidiin ur, tos - Guun huhiin tsomog - Daguur terelj (dalii yagaan) - Dalain baitsaa - Dalain baitsaanii tsomog - Dalan halis - Dalan halisiin tsomog - Dalduu modnii tsetseg - Dolgiontson gishuune - Doloogono - Doloogoniin tsomog - Dundeggarav - Degdnii tsomog - Derevger havisgana - Javhaalag bashir (yumduujin) - Jinhene urumtuul - Zadiin tsomog - Zugiin toosontsor - Zunshiltsetseg - Zelen zanguu - Zeergeniin tsomog - Idree - Isgesen alimnii shuus - Ih dalivs - Ih zuliin tsomog - Ih tavansalaa - Ih shuudergene - Lavandriin tsomog - Lavriin navch - Lidriin handmal - Liiriin tsomog - Luuvan - Luuvangiin navch - Majiin tsomog - Maralzgana - Matye - Mongol altan hundaga - Mulhuu ganga - Mugvaa - Naaldangi gichgene - Namgiin balbi - Namgiin jav - Nangiad zeergene - Narimiin tsomog - Narsnii borgotsoi - Narsnii kvas - Narsnii toosontsortoi nahia - Niguurs - Niguursiin tsomog - Nohoin hoshuu - Nugiin shivel - Nugiin shimteglei - Oin sogsorgono - Olivtoi gangiin tos - Olivtoi shuudergeniin tos - Urul /alim/ - Pagdgar badaan - Rozmarinii tsomog - Roibas (Ulaan suugnii navch) - Sagadai budaa (Gurvaljin budaa) - Sadagnagva nangiad - Saraana - Saraaniin tsomog - Sarmisnii isgesen beldmel - Sarislag hunchir - Sibiri toshlog barbaris - Songino - Songiniin koktyeili - Songiniin halis - Soronzon, zes buguivch - Sudiin tsomog - Sudan sarnai - Surgar (Namgiin surgar) - Tavilgana - Tarimal gonid - Tarimal tuuram (tsagaan luuvan) - Tarimal usuu - Togosnii suul muug - Tolgodiin budargana - Tosondoi muug - Toshlognii tsomog - Tulluur tarna - Tulugch uvs - Tuiplangiin tsomog - Tunhuu - Tuulgachduu ih zul - Tuurmiin navch /yagaan tuurmiin navch/ - Temeeljiin uriin tos - Ulaan goyoo - Ulaan tes - Ulaan tesiin jimsnii tsomog - Ulaan chavganii jims - Uliangariin tsomog - Usan uzmiin isgesen shuus - Usan uzmiin yasnii tos - Uzem - Unegen suulhei lider - Usuunii tsomog - Ushii nohoin hel - Uhriin nudnii navch, ur jims - Uhriin nudnii tsomog - Halgai - Halgainii tos - Halgainii tsomog - Har arts - Har pyeryets - Har urt tesiin jims - Honin arts - Honin zeergene - Hotoi - Hoshoon - Hoshoongoriin tsetsegtei tsomog - Hoshuu taria - Hoshuu tarianii tsomog - Huvun zaraa uul - Huvuntiin tsomog - Huduunii biraaga - Humuul - Humsantsetsgiin tos - Humsantsetsgiin tsomog - Humsantsetseg - Hunchiriin tsomog - Husnii nahia, navch, holtos - Husnii ongol muug (chaga) - Husnii hag - Husnii shuus - Hushganii samar (idee) - Hushganii yas, tusgaarlagch haalt - Hushnii koktyeili - Hushnii shilmuus - Huren manjingiin navch - Herchleest bivlentser - Hyasaa muug - TSagaan budaanii halisnii tos - TSagaan turuu (tsagaan ul, tsagaan uul, edyelivyeisiin tsetseg, navch) - TSagaan halgainii tsomog - TSangisiin jims - TSangisiin jimsnii tsomog - TSargas - TSarsan guun huh - TSahildag - TSoorgono - TSus uvs - TSusiin tsomog - TSeh galuun tavag - TSeene - CHiher uvs - CHiher uvsnii tsomog - CHoniin helnii tsomog - SHavantag - SHants modnii holtos (Zaart movira) - SHar budaa - SHar gaa - SHar gontog - SHar manjingiin navch - SHarhnii shar (gurgem shar namuu, hurgan zasaa, Han Huhiin shar tsetseg) - SHilmuusnii tsomog - SHineserhuu budargana (Zagasgal) - SHoshloirhog hoshoongor - SHuvuun tarna - Edyelivyeistei ulavch (TSagaan turuunii tsetsegtei ulavch) - Erdeneshish - Erdeneshishiin tsomog - YAmaan sahal - YAnshuinii ur, navch - YApon lider - YArgai - YAshilduu chatsargana - Zuun nast - Tums - Byasalgal - Suluu navchit sharilj - Oliviin buyuu chidun jimsnii mod - Usan uzem - Uvsun gurgem - Urgust hemh