Судасны ханын үрэвсэл

Vasculitis (english)
Васкулиты (ру́сский)

Цус тээгч судасны ханын үрэвсэл /Судасны системийн үрэвсэл/

Үндсэн зовиур шинж тэмдэг (PCSS):

Дараах түгээмэл шинж тэмдэгтэй байна. Үүнд:

  • Хүчилтөрөгчийн дутагдал үүсэх /дотор бачуурах/
  • Бие сулрах, ядрах
  • Халуурах
  • Үе мөч, булчингаар өвдөх, бадайрах
  • Хоолонд дургүй болох
  • Турах.

 

Судасны ханын үрэвслийн хэлбэрүүд Өвчний онцлог, өртдөг эрхтэн, үндсэн зовиур шинж тэмдэг (PCSS)
1 Булчингийн судасны ханын үрэвсэл

Polyarteritis nodosa

Kussmaul disease

Арьс, гэдэс, бөөр, мэдрэлийн жижиг, дунд хэмжээний судас өртөнө. Амархан хүндэрдэг. Голдуу 40-50 насны эрчүүд өвддөг.

PCSS: Халуурах, турах, бие сулрах, ядрах, бие эвгүй, ёозгүй байх, толгой өвдөх, булчин, хэвлийгээр өвдөх, ЦДИ, дотор бачуурах, арьсаар юм туурах.

2 Өндөр мэдрэмжтэй судасны ханын үрэвсэл Голдуу арьсны хялгасан судас өртөнө. Харшил, элдэв халдвар, эмийн гаж нөлөө зэргээс болж үүсдэг.

PCSS: Арьсан дээр товгор улаан толбо гарах, халуурах, үе мөч өвдөх.

3 Томоохон хэмжээний тараагуур судасны үрэвсэл (бас чамархайн тараагуур судасны гэх нь бий)

Giant cell arteritis (also called temporal arteritis)

(болезнь Хортона)

Нүүр, нүд, зүрхний титэм судас, түүнээс салаалсан хүзүү, толгой, хуйхны дунд, том хэмжээний судас өртөнө. Голдуу 55-аас дээш насны хүмүүс өвддөг. Ихэнхдээ удамшдаг гэж үздэг.

PCSS: Халуурах, юм зажилсны дараа эрүүгээр өвдөх, хараа муудах /хараагүй болох/, толгой өвдөх, ядрах, бие эвгүй, ёозгүй байх, хоолонд дургүй болох, үе мөчөөр өвдөх.

4 Бөөр, амьсгалын замын эрхтэний судасны ханын үрэвсэл буюу Вегенерын өвчин

Granulomatosis with polyangiitis (Wegener’s)

Уушги, хамрын хөндий зэрэг амьсгалын замын эрхтэн, бөөрний жижиг, дунд хэмжээний судас өртөнө. Голдуу 40-өөс дээш насны хүмүүс өвддөг.

PCSS: Хамар битүүрэх, бие сулрах, ядрах, бие эвгүй, ёозгүй байх, хамрын хөндий, үе мөчөөр өвдөх, хоолонд дургүй болох, турах, хамраас цус гарах, цустай ханиах, дотор бачуурах, цээжээр эвгүй оргих, нүд улайх, арьсан дээр юм туурах, шарх гарах, түүдэг бөөртөс, бөөрний дутагдлын шинж тэмдэг /бөөлжис цутгах, ядрах, шээсний гарц муудах/ үүсэх, уушгины үрэвсэл, чих өвдөх.

5 Такаяасугийн өвчин

Зүрхний тараагуур судасны синдром буюу цусны цохилтгүй өвчин Takayasu’s arteritis (also called aortic arch syndrome or pulseless disease)

Зүрхний дунд, том хэмжээний судас өртөнө. Голдуу өсвөр насны болон залуу охид өвддөг. Ихэнхдээ Ази тивд байдаг өвчин.

PCSS: Бие эвгүй, ёозгүй байх, халуурах, шөнө хөлрөх, үе мөчөөр өвдөх, хоолонд дургүй болох, турах, хараа муудах, өрөөсөн эсвэл хоёр гараар өвдөх, толгой эргэж унах, цус нөжөрснөөс болсон зүрхний дутагдлын шинж тэмдэг /дотор бачуурах, ялангуяа доошоо харж хэвтэхээр бүр дордоно/ үүсэх.

6 Кавасакийн өвчин

 

Тунгалгын зангилгаа, арьс, салстлаг хальс, зүрхний титэм болон бусад судас өртөнө. Голдуу хүүхдүүд өвддөг.

PCSS: Хүзүүний тунгалгын булчирхай томрох, арьс хавдах, ам, уруул, гарын алга улайх, хурууны өндөг хуурах, цээжээр өвдөх.

7 Судасны ханын цусархаг үрэвсэл Геморрагический васкулит, Васкулит Шелейна-Геноха Арьс, үе мөч, гэдэс, бөөрний судас өртөнө. Голдуу хүүхдүүд өвддөг.

PCSS: Хөлөөр туурах, үе мөч, хэвлий, хоолой өвдөх, цустай шээх, хонго, хөл, хөлийн өсгийний арьс улайх.

Хүндэрсэн үед дараах өвчлөл, сөрөг үр дагавар үүсэх магадлалтай (Possible Common Complications and Sequelae, PCCS):

  • Холбогдох гол гол эрхтнийг гамтээх
  • Цус нөжрөх, цусны судасны цүлхэн үүсэх
  • Хараа муудах, хараагүй болох
  • Халдвар үүсэх тухайлбал, уушгины үрэвсэл, цусанд халдвар орох (sepsis) зэрэг болой.

Судасны ханын үрэвсэл үүсгэж болзошгүй учир шалтгаанууд, эрсдэл үүсгэгч хүчин зүйлс (PCC):

Одоогоор нарийн шалтгаан нь судлагдаж, тогтоогдоогүй.

  • Дархлааны эд эс нь цусны судсыг гэмтээж, улмаар үрэвслүүлдэг /зарим эрдэмтэд ийн нотолдог/
  • Ямар нэг халдвар, эм, байгаль орчны хор нөлөө дархлааны эд эсийг гэмтээдэг /зарим эрдэмтэд ийн үздэг/
  • Үндсэндээ өөрийн дархлаа муудсан, доголдсон
  • Стрептококк, алтлаг стафилококкийн нянтай байх
  • Үе мөчний хэрлэгт үрэвсэл, чонын хөрөвдөс, арьс, үений холбогч эд эс татаж, хатуурдаг архаг өвчин /scleroderma/, бамбай булчирхайны Хашимото өвчин зэрэг Ауто ДӨ
  • Элэгний “С”, “В” вирусийн үрэвсэл
  • Цусны ба тунгалгын хорт хавдар
  • Зарим вакцин, эмийн гаж нөлөө
  • Ямар нэг юмнаас харшил авах /номны тоос, цэцгийн тоосонцор, элдэв эм гэх мэт/
  • Тамхи
  • Хэт даарах, хөрөх зэрэг болой.

Дээрхи зовиур шинж тэмдэг, учир шалтгаануудаас аль нь Танд илүү хамаатай болохыг тогтоож, түүнийгээ эмчлүүлэхийг зорих хэрэгтэй.

Хоол унд: Ер нь хоол болон амьдралын хэв шинжийг бүрэн өөрчлөх хэрэгтэй. Хоолоо бага багаар олон удаа идэх хэрэгтэй бна. Эхний 14-21 хоног хөнгөн хоол, жимс, хүнсний ногоо тухайлбал, нимбэг, зөгийн бал, жүрж эсвэл тэдгээрийн шүүс байнга хэрэглэх хэрэгтэй.

Хошуу тариа, сагадай будаа, төлөгч өвс, үхрийн нүдний навч, мөчир, усан үзмийн ясны тос /уг тос байхгүй бол нарсны холтос, долоогоно, хар арц ууж болно/, цагаан гаа, шар гаа хэрэглэхийг зөвлөж бна.

Хүрэн манжин, усан үзмийн тос, хар чавга, далайн байцаа, үзэм, хушга, түүнчлэн арвай, хошуу тариа зэрэг бүхэл үрийн тариа, чацарганын тос /ууна, салатанд хийнэ/, тослог багатай сүү, цагаан идээ, шар ус хэрэглэж, ус ихээр ууна.

Тараг, ингэний хоормог, байгалийн алимны исгэсэн шүүс зэрэг исгэсэн хоол унд түлхүү хэрэглэнэ.

Алтантовч, багваахай, нохойн хошууны үр жимс, үхрийн нүдний навч, ногоон цай зэрэг ургамлын цай ууж байх хэрэгтэй.

Аминдэм, эрдэс бодис: Цайр, “А”, “С” аминдэм /өдөрт 2,000-4,000мг/, “Д” аминдэм ууна.

Сувиллын чанартай зөвлөмж (Treatment strategyTS): Эмчилгээ, сувилгаа нь тухайн зовиур шинж тэмдгийг биш харин хүнийг нь эмчлэх /holistic approach/-ийг зорих, дархлааг дарангуйлах, дархлааны үрэвслийн өрнөлийг зогсоох, цусны нөжрөлийг хязгаарлах, үрэвсэл дарах, дааврын тэнцвэрийг хангах, зөв зохистой хооллох, дасгал хөдөлгөөн хийх /өдөрт 30 минут аеробик дасгал хийнэ/, цус, элэг, бие махбодоо цэвэршүүлэх, хор, хордлого гадагшлуулах /шингэн ихээр уух/, ХГЗ-д өнгөр тогтоох /рН-ийг аль болох шүлтлэг болгох/-д чиглэгдэнэ.

Европын эмнэлгийн практикт кортикостероидын даавар, ялангуяа преднизоны төрлийн дааврын эм өгдөг. Өндөр мэдрэмжтэй судасны ханын үрэвсэл ихэнхдээ өөрөө аяндаа алга болдог. Кавасакийн өвчинд аспирин өгөх нь бий.

Өдрийн дэглэм сайн баримтлах, биеийн тамир хийх, спортоор хичээллэх, биеэ чийрэгжүүлэх хэрэгтэй. Удаан зогсохгүй, хэт ихээр явган явахгүй байх, хүйтэн усанд орохгүй байхыг зөвлөнө.
Бусадтай харьцуулахад хүн бүр оюун санаа, удамшил, сэтгэц, хүрээлэн буй орчин, нийгмийн гарлынхувьд давтагдашгүй өөр өөрийн гэсэн онцлогтой байдаг тул зовиур эмгэгийг оношлох, эмчлэхдээ эдгээр хүчин зүйлийг харгалзаж үзнэ.

Зайлсхийвэл зохих зүйлс: Хурц амтлагчид, талх, кофе, хар ба ногоон цай, саахар, саахар орлуулагч, архи, дарс, тамхи, туурам, даршилсан /pickled foods/, утсан, шарсан, хуурсан махан хоол, янз бүрийн чипс, хэт боловсруулсан хоол, лаазалсан хоол, түргэн хоол, хар, улаан перец, торт, буудайн дээд гурил, түүгээр хийсэн бүтээгдэхүүн.

Эх үүсвэр:

http://rudok.ru/zabolevaniya/serdce-i-sosudy/vaskulit.html#ixzz47gDhl9dw

http://www.astromeridian.ru/medicina/

https://www.mediccity.ru/directions/589

http://www.drugs.com/health-guide/vasculitis.html

 

Зохимжтой ба зохимжгүй ургамлын бүтээгдэхүүн

Тэмдэглэгээний утга

  • Ийм тэмдэг нь эмчилгээний өндөр үр дүнтэй бөгөөд эрдэм шинжилгээний туршилт, судалгаагаар нотлогдсон болохыг илэрхийлнэ.
  • Ийм тэмдэг нь хүний биед сайн нөлөөтэй гэдэг нь судалгаагаар нотлогдсон. Гэхдээ бүхэл ургамлын хувьд авч үзвэл 3 одтой бүтээгдэхүүнийг арай гүйцэхгүй аж.
  • Ийм тэмдэг нь эмчилгээ, шим тэжээлийн эерэг үр дүнтэй болохыг илэрхийлнэ. Голдуу ардын уламжлалт практикт олон зуун жилийн турш өргөн хэрэглэгддэг туршлагатай. Туршилтын амьтан дээр судлагдаж сайн нь тогтоогдсон. Өчигдрийн ардын эмчилгээнд хэрэглэдэг байсан эмийн ургамал өнөөдөр шинжлэх ухаанаар нотлогдсон эмчилгээ болдог гэдгийг санаандаа авбал зохино.
  • Ийм тэмдэг нь гаж нөлөө буюу зохимжгүй заалтыг илэрхийлнэ.


Luunii sarvuu (Tashuur uvs) - Javiin toson turhleg - Sudasnii haniin urevsel - TSus teegch sudasnii haniin urevsel /Sudasnii sistyemiin urevsel/ Undsen zoviur shinj temdeg (PCSS): Daraah tugeemel shinj temdegtei baina. Uund: Huchilturugchiin dutagdal uuseh /dotor bachuurah/ Biye sulrah, yadrah Haluurah Uye much, bulchingaar uvduh, badairah Hoolond durgui boloh Turah.   № Sudasnii haniin urevsliin helberuud Uvchnii ontslog, urtdug erhten, undsen zoviur shinj temdeg (PCSS) 1 Bulchingiin sudasnii haniin urevsel Polyarteritis nodosa Kussmaul disease Aris, gedes, buur, medreliin jijig, dund hemjeenii sudas urtunu. Amarhan hunderdeg. Golduu 40-50 nasnii erchuud uvddug. PCSS: Haluurah, turah, biye sulrah, yadrah, biye evgui, yoozgui baih, tolgoi uvduh, bulchin, hevliigeer uvduh, TSDI, dotor bachuurah, arisaar yum tuurah. 2 Undur medremjtei sudasnii haniin urevsel Golduu arisnii hyalgasan sudas urtunu. Harshil, eldev haldvar, emiin gaj nuluu zergees bolj uusdeg. PCSS: Arisan deer tovgor ulaan tolbo garah, haluurah, uye much uvduh. 3 Tomoohon hemjeenii taraaguur sudasnii urevsel (bas chamarhain taraaguur sudasnii geh ni bii) Giant cell arteritis (also called temporal arteritis) (bolyezni Hortona) Nuur, nud, zurhnii titem sudas, tuunees salaalsan huzuu, tolgoi, huihnii dund, tom hemjeenii sudas urtunu. Golduu 55-aas deesh nasnii humuus uvddug. Ihenhdee udamshdag gej uzdeg. PCSS: Haluurah, yum zajilsnii daraa eruugeer uvduh, haraa muudah /haraagui boloh/, tolgoi uvduh, yadrah, biye evgui, yoozgui baih, hoolond durgui boloh, uye muchuur uvduh. 4 Buur, amisgaliin zamiin erhtenii sudasnii haniin urevsel buyuu Vyegyenyeriin uvchin Granulomatosis with polyangiitis (Wegener’s) Uushgi, hamriin hundii zereg amisgaliin zamiin erhten, buurnii jijig, dund hemjeenii sudas urtunu. Golduu 40-uus deesh nasnii humuus uvddug. PCSS: Hamar bituureh, biye sulrah, yadrah, biye evgui, yoozgui baih, hamriin hundii, uye muchuur uvduh, hoolond durgui boloh, turah, hamraas tsus garah, tsustai haniah, dotor bachuurah, tseejeer evgui orgih, nud ulaih, arisan deer yum tuurah, sharh garah, tuudeg buurtus, buurnii dutagdliin shinj temdeg /buuljis tsutgah, yadrah, sheesnii garts muudah/ uuseh, uushginii urevsel, chih uvduh. 5 Takayaasugiin uvchin Zurhnii taraaguur sudasnii sindrom buyuu tsusnii tsohiltgui uvchin Takayasu’s arteritis (also called aortic arch syndrome or pulseless disease) Zurhnii dund, tom hemjeenii sudas urtunu. Golduu usvur nasnii bolon zaluu ohid uvddug. Ihenhdee Azi tivd baidag uvchin. PCSS: Biye evgui, yoozgui baih, haluurah, shunu hulruh, uye muchuur uvduh, hoolond durgui boloh, turah, haraa muudah, uruusun esvel hoyor garaar uvduh, tolgoi ergej unah, tsus nujursnuus bolson zurhnii dutagdliin shinj temdeg /dotor bachuurah, yalanguyaa dooshoo harj hevteheer bur dordono/ uuseh. 6 Kavasakiin uvchin   Tungalgiin zangilgaa, aris, salstlag halis, zurhnii titem bolon busad sudas urtunu. Golduu huuhduud uvddug. PCSS: Huzuunii tungalgiin bulchirhai tomroh, aris havdah, am, uruul, gariin alga ulaih, huruunii undug huurah, tseejeer uvduh. 7 Sudasnii haniin tsusarhag urevsel Gyemorragichyeskii vaskulit, Vaskulit SHyelyeina-Gyenoha Aris, uye much, gedes, buurnii sudas urtunu. Golduu huuhduud uvddug. PCSS: Huluur tuurah, uye much, hevlii, hooloi uvduh, tsustai sheeh, hongo, hul, huliin usgiinii aris ulaih. Hundersen uyed daraah uvchlul, surug ur dagavar uuseh magadlaltai (Possible Common Complications and Sequelae, PCCS): Holbogdoh gol gol erhtniig gamteeh TSus nujruh, tsusnii sudasnii tsulhen uuseh Haraa muudah, haraagui boloh Haldvar uuseh tuhailbal, uushginii urevsel, tsusand haldvar oroh (sepsis) zereg boloi. Sudasnii haniin urevsel uusgej bolzoshgui uchir shaltgaanuud, ersdel uusgegch huchin zuils (PCC): Odoogoor nariin shaltgaan ni sudlagdaj, togtoogdoogui. Darhlaanii ed es ni tsusnii sudsiig gemteej, ulmaar urevsluuldeg /zarim erdemted iin notoldog/ YAmar neg haldvar, em, baigali orchnii hor nuluu darhlaanii ed esiig gemteedeg /zarim erdemted iin uzdeg/ Undsendee uuriin darhlaa muudsan, dogoldson Stryeptokokk, altlag stafilokokkiin nyantai baih Uye muchnii herlegt urevsel, choniin huruvdus, aris, uyenii holbogch ed es tataj, hatuurdag arhag uvchin /scleroderma/, bambai bulchirhainii Hashimoto uvchin zereg Auto DU Elegnii “S”, “V” virusiin urevsel TSusnii ba tungalgiin hort havdar Zarim vaktsin, emiin gaj nuluu YAmar neg yumnaas harshil avah /nomnii toos, tsetsgiin toosontsor, eldev em geh met/ Tamhi Het daarah, huruh zereg boloi. Deerhi zoviur shinj temdeg, uchir shaltgaanuudaas ali ni Tand iluu hamaatai bolohiig togtooj, tuuniigee emchluulehiig zorih heregtei. Hool und: YEr ni hool bolon amidraliin hev shinjiig buren uurchluh heregtei. Hooloo baga bagaar olon udaa ideh heregtei bna. Ehnii 14-21 honog hungun hool, jims, hunsnii nogoo tuhailbal, nimbeg, zugiin bal, jurj esvel tedgeeriin shuus bainga heregleh heregtei. Hoshuu taria, sagadai budaa, tulugch uvs, uhriin nudnii navch, muchir, usan uzmiin yasnii tos /ug tos baihgui bol narsnii holtos, doloogono, har arts uuj bolno/, tsagaan gaa, shar gaa hereglehiig zuvluj bna. Huren manjin, usan uzmiin tos, har chavga, dalain baitsaa, uzem, hushga, tuunchlen arvai, hoshuu taria zereg buhel uriin taria, chatsarganiin tos /uuna, salatand hiine/, toslog bagatai suu, tsagaan idee, shar us hereglej, us iheer uuna. Tarag, ingenii hoormog, baigaliin alimnii isgesen shuus zereg isgesen hool und tulhuu hereglene. Altantovch, bagvaahai, nohoin hoshuunii ur jims, uhriin nudnii navch, nogoon tsai zereg urgamliin tsai uuj baih heregtei. Amindem, erdes bodis: TSair, “A”, “S” amindem /udurt 2,000-4,000mg/, “D” amindem uuna. Suvilliin chanartai zuvlumj (Treatment strategy–TS): Emchilgee, suvilgaa ni tuhain zoviur shinj temdgiig bish harin huniig ni emchleh /holistic approach/-iig zorih, darhlaag daranguilah, darhlaanii urevsliin urnuliig zogsooh, tsusnii nujruliig hyazgaarlah, urevsel darah, daavriin tentsveriig hangah, zuv zohistoi hoolloh, dasgal hudulguun hiih /udurt 30 minut ayerobik dasgal hiine/, tsus, eleg, biye mahbodoo tsevershuuleh, hor, hordlogo gadagshluulah /shingen iheer uuh/, HGZ-d ungur togtooh /rN-iig ali boloh shultleg bolgoh/-d chiglegdene. YEvropiin emnelgiin praktikt kortikostyeroidiin daavar, yalanguyaa pryednizonii turliin daavriin em ugdug. Undur medremjtei sudasnii haniin urevsel ihenhdee uuruu ayandaa alga boldog. Kavasakiin uvchind aspirin uguh ni bii. Udriin deglem sain barimtlah, biyeiin tamir hiih, sportoor hicheelleh, biyee chiiregjuuleh heregtei. Udaan zogsohgui, het iheer yavgan yavahgui baih, huiten usand orohgui baihiig zuvlunu. Busadtai haritsuulahad hun bur oyuun sanaa, udamshil, setgets, hureelen bui orchin, niigmiin garliinhuvid davtagdashgui uur uuriin gesen ontslogtoi baidag tul zoviur emgegiig onoshloh, emchlehdee edgeer huchin zuiliig hargalzaj uzne. Zailshiivel zohih zuils: Hurts amtlagchid, talh, kofye, har ba nogoon tsai, saahar, saahar orluulagch, arhi, dars, tamhi, tuuram, darshilsan /pickled foods/, utsan, sharsan, huursan mahan hool, yanz buriin chips, het bolovsruulsan hool, laazalsan hool, turgen hool, har, ulaan pyeryets, tort, buudain deed guril, tuugeer hiisen buteegdehuun. Eh uusver: http://rudok.ru/zabolevaniya/serdce-i-sosudy/vaskulit.html#ixzz47gDhl9dw http://www.astromeridian.ru/medicina/ https://www.mediccity.ru/directions/589 http://www.drugs.com/health-guide/vasculitis.html   - Alirs (Anis, anisnii navch) - Gandbadraanii tsomog - Dalan halis - Doloogono - Zerleg hahuuna - Lidriin handmal - Maalingiin ur, tos - Narsnii holtos - Sagadai budaa (Gurvaljin budaa) - Sud uvs - Sudiin tsomog - Tulugch uvs - Ulaan hoshoongor - Ulaan chavganii jims - Ulias (lavr navchit uliasnii navch) - Usan uzmiin yasnii tos - Unegen suulhei lider - Halgainii tos - Har arts - Har urt tesiin jims - Hoshuu taria (ur, nogoon nahia, navch) - Humsantsetseg (nariin shilbe) - Hurgan meheer /tulluur tarna/ - TSagaan burgas - TSagaan gaa - TSangisiin jims - TSeene /undes, navch, tsetseg buyuu sogoon sav/ - CHoniin hel /tom navchit degd, uher degd/ - SHar gaa (kurkuma) - SHuvuun tarna - YApon lider - Mikrokokkiin nyangiin haldvar, tuugeer uusgegddeg uvchluluud - Klyebsiyella pnyevmoni nyan ustgah - Zurhnii bulchind barzgar uuseh - SHigyella nyangiin haldvar, tuugeer uusgegddeg uvchluluud - Psyevdomonas aruginosa nyangaar uusgegdej bolzoshgui uvchluluud - Protyeus nyangaar uusgegdsen uvchluluud - Emiin urgamliin antibiotik emiin uildel - Husnii hag - Ganga, hotoin tsomog - Derevger havisgana