Цусны даралт ихдэх Hypertension (english); Гипертония (ру́сский); Hypertension (latīna)

Цусны даралт ихдэх үндсэн шалтгаан:
– Архи, тамхи
– Хэт таргалах
– Хөдөлгөөн бага байх
– Давс их хэрэглэх
– Стресс
– Өндөр нас
– Удамшил

Хоёрдогч шалтгаан:
– Бөөрний тэвшинцрийн архаг үрэвсэл, бөөрний чулуу /залуудаа ангинаар байнга өвдөж байсан бол бөөрний түүдгэнрийн үрэсвэл /Glomerular disease/ үүсэн байх магадлалтай/
– Түрүү булчирхайн архаг үрэвсэл

– Бөөрний дээд булчирхайн өвчин өөрөөр хэлвэл, стериод даавар хэт ихээр ялгаруулах /Cushing’s syndrome (a condition where your body produces an excess of steroid hormones)/
/Adrenal gland disorders: цусан дах калийн хэмжээ унадаг, чихрийн шижин, хэт таргалалт, бөөрний чулуу, ясны сийрэгжилт үүснэ, мөн ЦДИ-нэ/

– Бөөрний дээд булчирхайн хавдар /phechromocytoma/

– Өнчин тархины булчирхайн хавдар Acromegaly /the pituitary gland, or hypophysis, is an endocrine gland about the size of a pea and weighing 0.5 grams (0.018 oz) in humans/

– Бөөрний уйланхай /Polycystic kidney disease: cysts in your kidneys/

– Бөөрөнд очдог цусны тараагуур судас нарийсах /renovascular hypertention/

– Чихрийн шижин

– Бамбай булчирхайн өвчин /Thyroid problems: When the thyroid gland doesn’t produce enough thyroid hormone (hypothyroidism) or produces too much thyroid hormone (hyperthyroidism), high blood pressure can result/

– Жирэмсэлтийн эсрэг эм уух

– Өвдөлт намдаагч эм уух

– Дотоод шүүрлийн өвчин

– Нурууны гэмтэл, бэртэнгэ, хүзүү, нурууны ясны шохойжилт

ЦДИ үеийн хоол хүнс, дэглэм
Шар тос, цагаан тос зэрэг амьтны гаралтай өөх тосыг ургамлын өөх тосоор орлуулах хэрэгтэй. Фитнест явах, аеробик дасгалд явах, “Д” аминдэм уух /агаар наранд явах/, сүмд явах, бясалгалд явах, өөрийн амьдралын хэв шинжийг өөрчлөх хэрэгтэй. Давсныхаа хэрэглээг маш ихээр багасгана.

Амьтны гаралтай өөх тосыг хязгаарлах. Өдөрт ойролцоогоор 20 грамм өөх тос идэх. Өөрөөр хэлбэл: гахайн өөх, гахайн өвчүү /корейка/, хэрсэнгийн өөх /грудинка/, хонины мах, хиам, элэгний консервласан нухаш /паштеты/, гэдэс дотор, цөцгийн тос идэхгүй буюу маш бага ид. Үүний оронд өөх багатай тугал, үхрийн мах, тахиа, цацагт хяруул, тослог багатай сүү, тараг, аарц, йогурт идэж бай. Өдөрт доор хаяж, 2 хоолны халбага ургамлын тос /усан үзмийн тос, чидун жимс/.

Үл ханасан өөхний хүчил, далайн загас, самар, хулууны болон наранцэцгийн үр идэж бай.

Холестреринийг бууруулахад хүнсний эслэг /клетчатка, пищевые волокна/ их үүрэг гүйцэтгэнэ. Хүнсний эслэгийн аваргууд бол:
• Бухэл үр тариа
• Түрэг шош
• Хивэг
• Усан үзэм
• Алим
• Гүйлс
• Хатаасан жимс ногоо

Зүрх судасний өвчнөөс сэргийлэхэд “В” бүлгийн аминдэм чухал. Ялангуяа фолийн хүчил. Эдгээр нь цус нөжрөхөөс сэргийлнэ. Өдөрт 200 мкг /хөхүүл болон жирэмсэн бол 600 мкг/ фолийн хүчил идэх хэрэгтэй. Түүний гол эх үүсвэр нь ногоон өнгийн хүнсний ногоо, өргөст ногоо, яншуй, жүржийн шүүс, сэвэг зарам юм. Түүнчлэн магни, кали /энэ нь дрожжи, хивэг, хатаасан жимсэнд их бий/ нь мэдрэлийн сэрлийг бууруулах, стрессыг тайлах ач тустай. Бүдүүн хивэг бүхий талх, гадил, нохойн хошуу, эрдэнэшиш, гүйлс, үзэм, хар чавга, хасарваанийг сайн ид /112/.

Судас хатуурах, цусны даралт ихдэх, зүрхний цусан хангамжийн дутагдал /ишемическая болезнь сердца/-д загас, далайн бүтээгдэхүүн маш чухал. Үүнд: далайн замаг, креветки, мидия. Эдгээр нь цус нөжрөхөөс сэргийлнэ. Ууран дээр жигнэсэн загаснаас өдөрт 150 г.-ыг идэх хэрэгтэй. Давсыг багасгаж, өдөрт 5-6 г.-аас ихгүйг иднэ. Саахрыг хязгаарлаж өдөрт 30 г.-аас ихгүйг иднэ.

Зүрх судасны тогтолцооны өвчин, ЦДИ, судас хатуурахад өгөх зөвлөмж /70/:
• Судас хатуурахаас сэргийлж үл ханасан өөхний хүчил бүхий ургамлын тосон дээр хоолоо бэлтгээрэй.
• Тослоггүй цагаан идээ хэрэглэ. Үүнд: сүү, йогурт, бяслаг г.м
• Долоо хоногт доор хаяж нэг удаа далайн хоол, өөхтэй загас ид. Үүнд: сельд /май загас/, хар амар буюу балмад загас /скумбрия/, сардина, тунец, семга, осётр /хилэм/, форель /чөрх, хулд загас буюу тулбага загас/
• Алхам алхамаар амьтны гаралтай тослог бүхий хэрэглээг багасгах. Үүнд: -өөхтэй мах,
-элэг, бөөр зэрэг дотор мах, -цөцгийн тос,
-зөөхий /сметана/,
-цөцгий /сливки/

Ялангуяа гахайн өөх, зайдас /сосиски/, сардельки /бүдүүн зайдас/, хиамыг идэх гэсний хэрэггүй. Хоол бэлтгэхдээ тахианы өөх, арьсыг нь авч хаяаарай.
• Кальци нь артерийн даралтыг бууруулдаг тул өдөрт доор хаяж 5 порци жимс, хүнсний ногоо, түрэг шош идвэл зохино.
• Элдэв үр тариа нь ашигтай цардуул ихтэй тул бүдүүн ширхэгтэй гурилаар хийсэн гоймон, үр тарианы талх, төмсөнд ач холбогдол өгөөрэй.
• Саахрын оронд орлуулагч буюу жимс хэрэглэ.
• Өдөрт доор хаяж 1,5 литр шингэн уу.
• Өдөрт 5-6 г /1 цайны халбага/ давс хэрэглэ. Сулавтар санагдвал ахиухан амтлагч ногоо хэрэглэ.
• Заавал өглөө, өдөр, орой хоолонд хүнсний ногоо, жимс яльгүй идэхээ бүү март.
Биеийн тамир сайн хий. Өдөрт 30 минут явган яв. Шогш, дугуй уна, усанд сэл, бүжиглэ.

Хэрэглэх бүтээгдэхүүн:


Энэ хуудасны агуулах мэдээлэл нь бүрэн бус буюу одоогоор засвартай байна.

Тэмдэглэгээний утга

  • Ийм тэмдэг нь эмчилгээний өндөр үр дүнтэй бөгөөд эрдэм шинжилгээний туршилт, судалгаагаар нотлогдсон болохыг илэрхийлнэ.
  • Ийм тэмдэг нь хүний биед сайн нөлөөтэй гэдэг нь судалгаагаар нотлогдсон. Гэхдээ бүхэл ургамлын хувьд авч үзвэл 3 одтой бүтээгдэхүүнийг арай гүйцэхгүй аж.
  • Ийм тэмдэг нь эмчилгээ, шим тэжээлийн эерэг үр дүнтэй болохыг илэрхийлнэ. Голдуу ардын уламжлалт практикт олон зуун жилийн турш өргөн хэрэглэгддэг туршлагатай. Туршилтын амьтан дээр судлагдаж сайн нь тогтоогдсон. Өчигдрийн ардын эмчилгээнд хэрэглэдэг байсан эмийн ургамал өнөөдөр шинжлэх ухаанаар нотлогдсон эмчилгээ болдог гэдгийг санаандаа авбал зохино.
  • Ийм тэмдэг нь гаж нөлөө буюу зохимжгүй заалтыг илэрхийлнэ.


TSusnii daralt ihdeh - TSusnii daralt bagadah - Guramsan ajig - TSusnii daralt ihdeh undsen shaltgaan: – Arhi, tamhi – Het targalah – Hudulguun baga baih – Davs ih heregleh – Stryess – Undur nas – Udamshil Hoyordogch shaltgaan: – Buurnii tevshintsriin arhag urevsel, buurnii chuluu /zaluudaa anginaar bainga uvduj baisan bol buurnii tuudgenriin uresvel /Glomerular disease/ uusen baih magadlaltai/ – Turuu bulchirhain arhag urevsel – Buurnii deed bulchirhain uvchin uuruur helvel, styeriod daavar het iheer yalgaruulah /Cushing’s syndrome (a condition where your body produces an excess of steroid hormones)/ /Adrenal gland disorders: tsusan dah kaliin hemjee unadag, chihriin shijin, het targalalt, buurnii chuluu, yasnii siiregjilt uusne, mun TSDI-ne/ – Buurnii deed bulchirhain havdar /phechromocytoma/ – Unchin tarhinii bulchirhain havdar Acromegaly /the pituitary gland, or hypophysis, is an endocrine gland about the size of a pea and weighing 0.5 grams (0.018 oz) in humans/ – Buurnii uilanhai /Polycystic kidney disease: cysts in your kidneys/ – Buurund ochdog tsusnii taraaguur sudas nariisah /renovascular hypertention/ – CHihriin shijin – Bambai bulchirhain uvchin /Thyroid problems: When the thyroid gland doesn’t produce enough thyroid hormone (hypothyroidism) or produces too much thyroid hormone (hyperthyroidism), high blood pressure can result/ – Jiremseltiin esreg em uuh – Uvdult namdaagch em uuh – Dotood shuurliin uvchin – Nuruunii gemtel, bertenge, huzuu, nuruunii yasnii shohoijilt TSDI uyeiin hool huns, deglem SHar tos, tsagaan tos zereg amitnii garaltai uuh tosiig urgamliin uuh tosoor orluulah heregtei. Fitnyest yavah, ayerobik dasgald yavah, “D” amindem uuh /agaar narand yavah/, sumd yavah, byasalgald yavah, uuriin amidraliin hev shinjiig uurchluh heregtei. Davsniihaa heregleeg mash iheer bagasgana. Amitnii garaltai uuh tosiig hyazgaarlah. Udurt oiroltsoogoor 20 gramm uuh tos ideh. Uuruur helbel: gahain uuh, gahain uvchuu /koryeika/, hersengiin uuh /grudinka/, honinii mah, hiam, elegnii konsyervlasan nuhash /pashtyetii/, gedes dotor, tsutsgiin tos idehgui buyuu mash baga id. Uunii orond uuh bagatai tugal, uhriin mah, tahia, tsatsagt hyaruul, toslog bagatai suu, tarag, aarts, iogurt idej bai. Udurt door hayaj, 2 hoolnii halbaga urgamliin tos /usan uzmiin tos, chidun jims/. Ul hanasan uuhnii huchil, dalain zagas, samar, huluunii bolon narantsetsgiin ur idej bai. Holyestryeriniig buuruulahad hunsnii esleg /klyetchatka, pishchyeviiye volokna/ ih uureg guitsetgene. Hunsnii eslegiin avarguud bol: • Buhel ur taria • Tureg shosh • Hiveg • Usan uzem • Alim • Guils • Hataasan jims nogoo Zurh sudasnii uvchnuus sergiilehed “V” bulgiin amindem chuhal. YAlanguyaa foliin huchil. Edgeer ni tsus nujruhuus sergiilne. Udurt 200 mkg /huhuul bolon jiremsen bol 600 mkg/ foliin huchil ideh heregtei. Tuunii gol eh uusver ni nogoon ungiin hunsnii nogoo, urgust nogoo, yanshui, jurjiin shuus, seveg zaram yum. Tuunchlen magni, kali /ene ni drojji, hiveg, hataasan jimsend ih bii/ ni medreliin serliig buuruulah, stryessiig tailah ach tustai. Buduun hiveg buhii talh, gadil, nohoin hoshuu, erdeneshish, guils, uzem, har chavga, hasarvaaniig sain id /112/. Sudas hatuurah, tsusnii daralt ihdeh, zurhnii tsusan hangamjiin dutagdal /ishyemichyeskaya bolyezni syerdtsa/-d zagas, dalain buteegdehuun mash chuhal. Uund: dalain zamag, kryevyetki, midiya. Edgeer ni tsus nujruhuus sergiilne. Uuran deer jignesen zagasnaas udurt 150 g.-iig ideh heregtei. Davsiig bagasgaj, udurt 5-6 g.-aas ihguig idne. Saahriig hyazgaarlaj udurt 30 g.-aas ihguig idne. Zurh sudasnii togtoltsoonii uvchin, TSDI, sudas hatuurahad uguh zuvlumj /70/: • Sudas hatuurahaas sergiilj ul hanasan uuhnii huchil buhii urgamliin toson deer hooloo beltgeerei. • Tosloggui tsagaan idee heregle. Uund: suu, iogurt, byaslag g.m • Doloo honogt door hayaj neg udaa dalain hool, uuhtei zagas id. Uund: syelid /mai zagas/, har amar buyuu balmad zagas /skumbriya/, sardina, tunyets, syemga, osyotr /hilem/, foryeli /churh, huld zagas buyuu tulbaga zagas/ • Alham alhamaar amitnii garaltai toslog buhii heregleeg bagasgah. Uund: -uuhtei mah, -eleg, buur zereg dotor mah, -tsutsgiin tos, -zuuhii /smyetana/, -tsutsgii /slivki/ YAlanguyaa gahain uuh, zaidas /sosiski/, sardyeliki /buduun zaidas/, hiamiig ideh gesnii hereggui. Hool beltgehdee tahianii uuh, arisiig ni avch hayaaarai. • Kalitsi ni artyeriin daraltiig buuruuldag tul udurt door hayaj 5 portsi jims, hunsnii nogoo, tureg shosh idvel zohino. • Eldev ur taria ni ashigtai tsarduul ihtei tul buduun shirhegtei gurilaar hiisen goimon, ur tarianii talh, tumsund ach holbogdol uguurei. • Saahriin orond orluulagch buyuu jims heregle. • Udurt door hayaj 1,5 litr shingen uu. • Udurt 5-6 g /1 tsainii halbaga/ davs heregle. Sulavtar sanagdval ahiuhan amtlagch nogoo heregle. • Zaaval ugluu, udur, oroi hoolond hunsnii nogoo, jims yaligui idehee buu mart. Biyeiin tamir sain hii. Udurt 30 minut yavgan yav. SHogsh, dugui una, usand sel, bujigle. - Agiliin tsomog - Alirs (Anis, anisnii navch) - Aloyenii sirop - Altangagnuuriin undes - Altanzul (Jinjiihuar) - Altanzuliin tsomog - Altantovch - Anhiluun pyeryets - Arvai - Arvain nogoon nahia - Artsnii buurtsag - Artsnii tsomog - Bagvaahai - Bagvaahainii isgesen handmal - Badartsetseg (navch) - Baragshun - Bashiga /ulaan bashiga, haltar tsetsgiin tsetseg, navch/ (Odontites rubra) - Biraaga /temeen tavhai/ - Buljirguniin tsomog - Buur enhriileh zuvlulguu - Buurulzguniin jims - Buurulzguniin tsomog - Burgasnii tsomog - Burjgar churgus - Buutsain tsomog - Burelgene - Berishiin tsomog - Gazriin liir (bultsuut tsetseg: gdh, bultsuu) - Gandbadraa (buural gandbadraa, tsagaan chandgan suul) - Gandbadraanii isgesen handmal - Gishuuniin isgesen handmal - Goviin harmag - Gontog (manjhui gontog, chiher gichnii tsetseg, navch) - Gonidnii tsomog - Guzeelzgeniin navch - Guzeelzgeniin tsomog - Gunjid - Guun huhiin tsomog - Daguur terelj (dalii yagaan) - Dalain baitsaa - Dalan halis - Dalan halisiin tsomog - Dalduu modnii tsetseg - Dolgiontson gishuune - Doloogono - Dundeggarav - Degdnii tsomog - Derevger havisgana - Jinhene urumtuul - Zadiin tsomog - Zoosontsetseg /mana, undur zoosontsetsgiin undes/ - Zugiin toosontsor - Zunshiltsetseg - Zelen zanguu - Idree - Injbuurliin tsomog - Isgesen alimnii shuugeegui shuus - Ih dalivs - Ih tavansalaa - Lavandriin tsomog - Lavriin navch - Lidriin handmal - Liiriin tsomog - Luuvan - Luuvangiin navch - Majiin tsomog - Matye - Naaldangi gichgene - Namgiin jav - Narimiin tsomog - Narsnii borgotsoi - Narsnii kvas - Narsnii tsomog - Nasan turshdaa TSDI uvchnuus sal'ya gevel - Niguurs - Niguursiin tsomog - Nohoin hoshuunii ur jims, tsetseg, navch - Nugiin shivel - Nugiin shimtgelei - Ongol muugnii tsomog - Urul /alim/ - Pagdgar badaan - Roibas (Ulaan suugnii navch) - Sagadai budaa (Gurvaljin budaa) - Sadagnagva nangiad - Saraana - Saraaniin tsomog - Sarmisnii isgesen beldmel - Sibiri toshlog - Sibiri tesiin navch, muchir - Songino - Songiniin koktyeili - Soronzon, zes buguivch - Sudan sarnai - Surgar (Namgiin surgar) - Tavilgana - Tavilganiin tsomog - Tarimal gonid - Tarimal tuuram (tsagaan luuvan) - Tarimal usuu - Tolgodiin budargana - Toshlognii tsomog - Tulugch uvs - Tuiplangiin tsomog - Tunhuu - Tuurmiin navch /yagaan tuurmiin navch/ - Temeeljiin uriin tos - Ulaan goyoo - Ulaan goyoonii tsomog - Ulaan tes - Ulaan tesiin jimsnii tsomog - Ulaan hoshoongor - Ulaan chavganii jims - Uliangariin tsomog - Usan uzmiin esgesen ohi (Vinogradniii uksus, Natural Red Grape Vinegar: AcOH) - Usan uzmiin yasnii tos - Uzem - Unegen suulhei lider - Usuunii tsomog - Ushii nohoin hel - Uhriin nudnii navch, muchir - Uhriin nudnii tsomog - Har arts - Har urt tesiin jims - Hotoi - Hoshoon - Hoshoongoriin tsetsegtei tsomog - Hoshuu taria (ur, nogoon nahia, navch) - Hoshuu tarianii tsomog - Humuul - Humsantsetsgiin tos - Humsantsetsgiin tsomog - Humsantsetseg (nariin shilbe) - Hunchir - Hunchiriin tsomog - Hurgan meheer /tulluur tarna/ - Husnii nahia, navch, holtos - Husnii ongol muug (chaga) - Husnii tsomog - Husnii shuus - Hushganii samar (idee) - Hushganii yas, tusgaarlagch haalt - Hushnii koktyeili - Hushnii shilmuus - Huren manjin - Hyasaa muug - TSagaan budaanii halisnii tos - TSagaan turuu (tsagaan ul, tsagaan uul, edyelivyeisiin tsetseg, navch) - TSangisiin jims - TSangisiin jimsnii tsomog - TSargas (hyangar) - TSarsan guun huh - TSahildag - TSoorgono - TSus uvs - TSusiin tsomog - TSusnii daralt ihdehed uguh zuvluguu - TSeh galuun tavag - TSeeniin yagaan tsetseg - TSeene /undes, navch, tsetseg buyuu sogoon sav/ - CHiher uvs (undes) - CHiher uvsnii tsomog - CHoniin helnii tsomog - SHavantag - SHants modnii holtos (Zaart movira) - SHar budaa - SHar gaa (kurkuma) - SHarhnii shar (gurgem shar namuu, hurgan zasaa, Han Huhiin shar tsetseg) - SHilmuusnii tsomog - SHuvuun tarna - SHuudergeniin tos - SHuudergene - Edyelivyeistei ulavch (TSagaan turuunii tsetsegtei ulavch) - Erdeneshishiin tsomog - Eruul hoolloltod uguh zuvluguu - YUmduujin (Javhaalag bashir) - YAnshuinii ur, navch - YApon lider - YArgai - Ene huudasnii aguulah medeelel ni buren bus buyuu odoogoor zasvartai baina. - Sanaa dagaj uvduh - Havirga hoorondiin medreliin urevsel - Suurguu - Dalivsiin tsomog - Belgiin zamiin tseveruut userhiilel - Umai unjih - Buurulzguniin isgesen handmal