Элэгний өөхшилт

Fatty liver (english)
Жировой гепатоз печени (ру́сский)
Steatosis (latīna)

Элэг өөхөлсөн үед удаан хугацааны турш ямар нэг шинж тэмдэггүй нуугдмал байдлаар явагддаг аж.

Үндсэн зовиур шинж тэмдэг (PCSS):

  • Нүдний доогуур бараан цагираг үүсэх
  • Арьсан дээр ялангуяа нүдний зовхинд өөхөн ургацаг буюу булдруу ургах
  • Чулуужсан өөхөн давхрага үүсэх /ЭД үүсдэг/
  • Арьс дээр бараан толбо гарах
  • Арьсаар юм туурах, загатнах
  • Нүдний цагаан хэсэг шарлах
  • Нүдний хараа муудах
  • Нүд улайх, хавдах, харшил маягтай загатнах
  • Нүүрний цусны судас өргөжих /хялгасан судас улайх, хацар улайх/
  • Хэл хөх саарал өнгөөр өнгөртөх /coated tongue/
  • Амнаас эвгүй үнэр үнэртэх
  • Гэдэс цордойх (pot belly), гэдэс дүүрэх
  • Хавагнах
  • Батга шовил
  • Хэт ядрах
  • Биесульдах, ажлын чадавхи муудах
  • Хоолондгэнэт дургүй болох
  • Биедэвгүй, тодорхойгүй мэдрэмж төрөх
  • Элэгэнтус газар өвдөх
  • Өөхтостой хоол шингэхгүй болох
  • Ам хуурайших
  • Элэг, дэлүү томрох
  • Хэт ихээр хөлөрөх, ялангуяа хөл, нүүрээр
  • Бөөлжис цутгах
  • Өтгөн хатах
  • Арьсны өнгө саарал болох, хэсэг хугацааны дараа улаан болох
  • AST, ALT хэмээх ферментүүд, CAP /Controlled Attenuation Parameter/ үзүүлэлт нэмэгдэх
  • Таргалах зэрэг болой.

Дараах хүндрэл, сөрөг үр дагавар үүсэх магадлалтай (Possible Common Complications and Sequelae, PCCS):

  • ЦДИ
  • Элэг өөхөлсөнөөс болж үүссэн элэгний үрэвсэл /steatohepatitis/
  • Элэгний хатуурал, дутагдал
  • Бие шарлах
  • Хэвлий усжих
  • Ярихдаа ядрах, ядаргаатай санагдах
  • Биеэ авч явах байдал нь өөрчлөгдөх
  • Толгой эргэх, дайвах
  • ББДД

Болзошгүй учир шалтгаанууд (PCC):

  • Боов шоов зэрэг аахар шаахар гурилан бүтээгдэхүүн, чихэрлэг зүйл байнга идэх
  • Чулуужсан өөх давхрага үүсэх /энэ үед ЭД үүсдэг/
  • Хэт ихээр идэх/түргэн турсаны дараа ийн хоол их иддэг/
  • Өөх тостой хоол идэх
  • Хэт ихээр таргалах/Өөхтэй тостой хоол идэх нь таргалах шалтгаан боловч элэг өөхлөх шалтгаан биш аж/
  • Триглициридын хэмжээ нэмэгдсэн /triglyceride/
  • Түргэн хоол иддэг
  • ЦДИ
  • Чихрийн шижин
  • Тулай
  • Судас тостон хатуурсан
  • Жирэмсэн
  • ХГЗ-ын өвчин
  • Цагаан хоолтон /амьтны гаралтай уургын дутагдал/
  • Эмийн гаж нөлөө /тетрациклин, вирус устгадаг эмүүд, “А” аминдэм хэтрүүлж уусан/
  • Тамирчны уураг /anabolic steroids/удаан уусан.
  • Папилломатозын вирус авсан
  • Хортой мөөг хэрэглэсэн
  • Фосфорын хордлого болсон
  • Химийн бордоо, бензин хоолонд орж хордсон
  • Альфа-антитрипсины дутагдал
  • Зэсийн солилцооны өвчин /болезнь Коновалова-Вильсона/
  • Нойр булчирхайны архаг үрэвсэл
  • Бүдүүн гэдэсний шархлаа
  • Синдром гиперкортицизма /синдром Иценко-Кушинга: энэ үед бөөрний дээд булчирхай хэт их даавар ялгаруулна/
  • Архи их уудаг зэрэг болой.

Хоол унд: Загас, далайн хоол, ургамлын тос, чацарганын тос, өглөөний кааш /хошуу тариа, эрдэнэшиш, сагадай, цагаан будаа, шар будаа/, тослог багатай тараг, аарц, хар талх, шивүүрт цулихирын гурил, чанасан буюу жигнэсэн мах, өндөг, төмс, лууван, хүрэн манжин, цэцэгт байцаа зэрэг хүнсний ногоо, зөгийн бал, шар гаа, шанц модны холтос, жимс, маалинга, хулууны үр, самар иднэ.

Элэгэнд хэт ачаалал үүсгэхгүйн тулд хоолоо бага багаар 5 удаа иднэ. Салатаа оливийн тос, байгалийн эсгэсэн алимын шүүс, нимбэгээр амталж байх.

Өдөрт 8-10 аяга ус ууна. Өлөн дээрээ нимбэгтэй ус ууна. Буйлс /чангаанз/-ийн жимсны ясан доторхи самрыг нунтаглаж 7 хоног өлөн дээрээ болон оройдоо иднэ.

Аминдэм, эрдэс бодис: Цайр, “А”, “С” аминдэм.

Сувиллын чанартай зөвлөмж (Treatment strategy-TS): Эмчилгээ, сувилгаа нь элэг, цусаа цэвэршүүлэх, үрэвсэл дарах, өөх тос шатаах, холестерин бууруулах, турах, дархлаа тэтгэхэд чиглэгдэнэ.

Шүүгээгүй 1 хоолны халбага наранцэцгийн тосыг амандаа хийж 1-2 минут байлгаад нулимана. Энэ нь энгийн арга бөгөөд цус, элэг маш сайн цэвэршүүлдэг аж.

Өдрийн дэглэм сайн баримтлах, биеийн тамир хийх, спортоор хичээллэх хэрэгтэй. Өдөрт 30 минут дасгал, хөдөлгөөн заавал хийж байх. Аэробикээр хичээллэвэл үр дүнтэй аж.

Болж өгвөл тайван амгалан байхыг хичээх. Элэг, цөсөө үе үе угааж цэвэршүүлж байх хэрэгтэй.

Бусадтай харьцуулахад хүн бүр оюун санаа, удамшил, сэтгэц, хүрээлэн буй орчин, нийгмийн гарлын хувьд давтагдашгүй өөр өөрийн гэсэн онцлогтой байдаг тул зовиур эмгэгийг оношлох, эмчлэхдээ эдгээр хүчин зүйлийг харгалзаж үзнэ.

Зайлсхийвэл зохих зүйлс:Туурам, амтлагчид, малын сүү, түргэн хоол, давс, чипс, бяслаг /давс ихтэй байдаг/, үр тариагаар хийсэн чихэр, салатны хиймэл амтлагч, цэлцэгнүүр, амтат гуа, кофе, цай, хужир /сода/, өөх тостой хоол, даршилсан, утсан, шарсан, хуурсан махан хоол, хиам, майонез, янз бүрийн чипс, лаазалсан хоол, хийжүүлсэн ундаа, усан үзэм, кока кола, согтууруулах ундаа, чихэр, саахар, хувны хүчил, зууннаст, түргэн хоол, торт, түрэг шош, хурган гуа, зөөхий, маргарин, сонгино, сармис, мөөг, буудайн дээд гурил, түүгээр хийсэн бүтээгдэхүүн.

Мах бага идэх хэрэгтэй.

Халууцсаны дараа хүйтэн ус ихээр залгилж уухгүй. Өтгөн хатуулахгүй байх. Орой 19 цагаас хойш юм идэхгүй байх.

Хэт ихээр идэх, стресс, архи, боов шоов зэрэг муу хоол (junk food) зэрэг нь элэгийг орвонгоор нь эргүүлнэ гэдгийг сана.

Зохимжтой ба зохимжгүй ургамлын бүтээгдэхүүн

Тэмдэглэгээний утга

  • Ийм тэмдэг нь эмчилгээний өндөр үр дүнтэй бөгөөд эрдэм шинжилгээний туршилт, судалгаагаар нотлогдсон болохыг илэрхийлнэ.
  • Ийм тэмдэг нь хүний биед сайн нөлөөтэй гэдэг нь судалгаагаар нотлогдсон. Гэхдээ бүхэл ургамлын хувьд авч үзвэл 3 одтой бүтээгдэхүүнийг арай гүйцэхгүй аж.
  • Ийм тэмдэг нь эмчилгээ, шим тэжээлийн эерэг үр дүнтэй болохыг илэрхийлнэ. Голдуу ардын уламжлалт практикт олон зуун жилийн турш өргөн хэрэглэгддэг туршлагатай. Туршилтын амьтан дээр судлагдаж сайн нь тогтоогдсон. Өчигдрийн ардын эмчилгээнд хэрэглэдэг байсан эмийн ургамал өнөөдөр шинжлэх ухаанаар нотлогдсон эмчилгээ болдог гэдгийг санаандаа авбал зохино.
  • Ийм тэмдэг нь гаж нөлөө буюу зохимжгүй заалтыг илэрхийлнэ.


SHeesnii tsorgonii urevsel - Eleg, tsusnii huudiin urevsel - Elegnii uuhshilt - Eleg uuhulsun uyed udaan hugatsaanii tursh yamar neg shinj temdeggui nuugdmal baidlaar yavagddag aj. Undsen zoviur shinj temdeg (PCSS): Nudnii dooguur baraan tsagirag uuseh Arisan deer yalanguyaa nudnii zovhind uuhun urgatsag buyuu buldruu urgah CHuluujsan uuhun davhraga uuseh /ED uusdeg/ Aris deer baraan tolbo garah Arisaar yum tuurah, zagatnah Nudnii tsagaan heseg sharlah Nudnii haraa muudah Nud ulaih, havdah, harshil mayagtai zagatnah Nuurnii tsusnii sudas urgujih /hyalgasan sudas ulaih, hatsar ulaih/ Hel huh saaral unguur ungurtuh /coated tongue/ Amnaas evgui uner unerteh Gedes tsordoih (pot belly), gedes duureh Havagnah Batga shovil Het yadrah Biyesulidah, ajliin chadavhi muudah Hoolondgenet durgui boloh Biyedevgui, todorhoigui medremj turuh Elegentus gazar uvduh Uuhtostoi hool shingehgui boloh Am huuraishih Eleg, deluu tomroh Het iheer huluruh, yalanguyaa hul, nuureer Buuljis tsutgah Utgun hatah Arisnii ungu saaral boloh, heseg hugatsaanii daraa ulaan boloh AST, ALT hemeeh fyermyentuud, CAP /Controlled Attenuation Parameter/ uzuulelt nemegdeh Targalah zereg boloi. Daraah hundrel, surug ur dagavar uuseh magadlaltai (Possible Common Complications and Sequelae, PCCS):• TSDI Eleg uuhulsunuus bolj uussen elegnii urevsel /steatohepatitis/ Elegnii hatuural, dutagdal Biye sharlah Hevlii usjih YArihdaa yadrah, yadargaatai sanagdah Biyee avch yavah baidal ni uurchlugduh Tolgoi ergeh, daivah BBDD Bolzoshgui uchir shaltgaanuud (PCC): Boov shoov zereg aahar shaahar gurilan buteegdehuun, chiherleg zuil bainga ideh CHuluujsan uuh davhraga uuseh /ene uyed ED uusdeg/ Het iheer ideh/turgen tursanii daraa iin hool ih iddeg/ Uuh tostoi hool ideh Het iheer targalah/Uuhtei tostoi hool ideh ni targalah shaltgaan bolovch eleg uuhluh shaltgaan bish aj/ Triglitsiridiin hemjee nemegdsen /triglyceride/ Turgen hool iddeg TSDI CHihriin shijin Tulai Sudas toston hatuursan Jiremsen HGZ-iin uvchin TSagaan hoolton /amitnii garaltai uurgiin dutagdal/ Emiin gaj nuluu /tyetratsiklin, virus ustgadag emuud, “A” amindem hetruulj uusan/ Tamirchnii uurag /anabolic steroids/udaan uusan. Papillomatoziin virus avsan Hortoi muug hereglesen Fosforiin hordlogo bolson Himiin bordoo, byenzin hoolond orj hordson Alifa-antitripsinii dutagdal Zesiin soliltsoonii uvchin /bolyezni Konovalova-Vilisona/ Noir bulchirhainii arhag urevsel Buduun gedesnii sharhlaa Sindrom gipyerkortitsizma /sindrom Itsyenko-Kushinga: ene uyed buurnii deed bulchirhai het ih daavar yalgaruulna/ Arhi ih uudag zereg boloi. Hool und: Zagas, dalain hool, urgamliin tos, chatsarganiin tos, ugluunii kaash /hoshuu taria, erdeneshish, sagadai, tsagaan budaa, shar budaa/, toslog bagatai tarag, aarts, har talh, shivuurt tsulihiriin guril, chanasan buyuu jignesen mah, undug, tums, luuvan, huren manjin, tsetsegt baitsaa zereg hunsnii nogoo, zugiin bal, shar gaa, shants modnii holtos, jims, maalinga, huluunii ur, samar idne. Elegend het achaalal uusgehguin tuld hooloo baga bagaar 5 udaa idne. Salataa oliviin tos, baigaliin esgesen alimiin shuus, nimbegeer amtalj baih. Udurt 8-10 ayaga us uuna. Ulun deeree nimbegtei us uuna. Buils /changaanz/-iin jimsnii yasan dotorhi samriig nuntaglaj 7 honog ulun deeree bolon oroidoo idne. Amindem, erdes bodis: TSair, “A”, “S” amindem. Suvilliin chanartai zuvlumj (Treatment strategy-TS): Emchilgee, suvilgaa ni eleg, tsusaa tsevershuuleh, urevsel darah, uuh tos shataah, holyestyerin buuruulah, turah, darhlaa tetgehed chiglegdene. SHuugeegui 1 hoolnii halbaga narantsetsgiin tosiig amandaa hiij 1-2 minut bailgaad nulimana. Ene ni engiin arga buguud tsus, eleg mash sain tsevershuuldeg aj. Udriin deglem sain barimtlah, biyeiin tamir hiih, sportoor hicheelleh heregtei. Udurt 30 minut dasgal, hudulguun zaaval hiij baih. Aerobikeer hicheellevel ur duntei aj. Bolj ugvul taivan amgalan baihiig hicheeh. Eleg, tsusuu uye uye ugaaj tsevershuulj baih heregtei. Busadtai haritsuulahad hun bur oyuun sanaa, udamshil, setgets, hureelen bui orchin, niigmiin garliin huvid davtagdashgui uur uuriin gesen ontslogtoi baidag tul zoviur emgegiig onoshloh, emchlehdee edgeer huchin zuiliig hargalzaj uzne. Zailshiivel zohih zuils:Tuuram, amtlagchid, maliin suu, turgen hool, davs, chips, byaslag /davs ihtei baidag/, ur tariagaar hiisen chiher, salatnii hiimel amtlagch, tseltsegnuur, amtat gua, kofye, tsai, hujir /soda/, uuh tostoi hool, darshilsan, utsan, sharsan, huursan mahan hool, hiam, maionyez, yanz buriin chips, laazalsan hool, hiijuulsen undaa, usan uzem, koka kola, sogtuuruulah undaa, chiher, saahar, huvnii huchil, zuunnast, turgen hool, tort, tureg shosh, hurgan gua, zuuhii, margarin, songino, sarmis, muug, buudain deed guril, tuugeer hiisen buteegdehuun. Mah baga ideh heregtei. Haluutssanii daraa huiten us iheer zalgilj uuhgui. Utgun hatuulahgui baih. Oroi 19 tsagaas hoish yum idehgui baih. Het iheer ideh, stryess, arhi, boov shoov zereg muu hool (junk food) zereg ni elegiig orvongoor ni erguulne gedgiig sana. - Agil muug - Agiliin tsomog - Altanzuliin tsomog - Altantsegtsuuhei - Arzaahainii tos - Arzaahainii tsomog - Artishok - Artishokiin tsomog - Bagvaahai - Bagvaahainii isgesen handmal - Badaanii tsomog - Baragshun - Burgasnii tsomog - Burjgar churgus - Berishiin tsomog - Gaatai husnii tsomog - Gazriin liir (bultsuut tsetseg: gdh, bultsuu) - Galuun tavgiin tsomog - Ganga, hotoin tsomog - Gandbadraanii tsomog - Gishuuniin isgesen handmal - Goviin harmag - Guzeelzgeniin tsomog - Guils (changaanz) - Guun huhiin tsomog - Dalivsiin tsomog - Doloogono - Doloogoniin tsomog - Derevger havisgana - Zadiin tsomog - Ih dalivs - Ih tavansalaa - Mugziin tsomog - Nargil modnii samar (tos, zuulun ediin zorgodos) - Nohoin hoshuunii tsomog - Olivtoi shuudergeniin tos - Uvuljuur tsomog - Pagdgar badaan - Tarimal usuu - Tolbot arzaahain undes - Tolgodiin budargana - Toshlognii tsomog - Temeeljiin uriin tos - Ulaan tes - Ulaan tesiin jimsnii tsomog - Har urt tesiin jims - Hovyeniin tsai - Hoshuu taria (ur, nogoon nahia, navch) - Hoshuu tarianii tsomog - Humuul - Hulangiin undaa (Potaninii hotir) - Humsantsetsgiin tos - Husnii muugnii tsomog - Husnii nahia, navch, holtos - Husnii shuus - Hushganii yas, tusgaarlagch haalt - Hushnii shilmuus - TSagaan budaanii halisnii tos - TSahildagnii tsomog - TSeh galuun tavag - CHatsarganiin tos - CHoniin helnii tsomog - SHar budaa - SHar gaa (kurkuma) - SHivuurt tsulihir - SHuudergene - YAnshuinii tsomog - Mogoi yar - Mikrokokkiin nyangiin haldvar, tuugeer uusgegddeg uvchluluud - Klyebsiyella pnyevmoni nyan ustgah - Zurhnii bulchind barzgar uuseh - SHigyella nyangiin haldvar, tuugeer uusgegddeg uvchluluud - Psyevdomonas aruginosa nyangaar uusgegdej bolzoshgui uvchluluud - Protyeus nyangaar uusgegdsen uvchluluud - Emiin urgamliin antibiotik emiin uildel - Husnii hag